#1📅 MPSC Rajyaseva Mains P1 2015 Official Question Paper(2015) +1 गुण

1919 च्या माँटेग्यू चेम्सफर्ड कायद्यात खालीलपैकी कोणत्या तरतूदी होत्या ?
(a) भारतीय मंत्र्याचा पगार इंग्लडच्या तिजोरीतून दिला जावा.
(b) भारतीय उच्च आयुक्त हा भारताच्या व्हॉइसरॉयचा इंग्लडमधील प्रतिनिधी म्हणून काम पाहील.
(c) प्रांतांमध्ये द्विदल राज्यपद्धती निर्माण करावी.
(d) भारतीय मंत्र्याचा पगार भारताच्या तिजोरीतून दिला जावा.

Which of the following were the provisions of the Montegue Chelmsford Act 1919 ?
(a) The salary of the Secretary of State for India should be paid from the treasury of England.
(b) Indian High Commissioner should work as the representative of the Viceroy of India in England.
(c) Dual system of government should be started in the provinces.
(d) The salary of the Secretary of State for India should be given from the treasury of India.

पर्याय (Options):
a
(a), (b) आणि (c) फक्त
(a), (b) and (c) only
✓ योग्य उत्तर
b
(a), (c) आणि (d) फक्त
(a), (c) and (d) only
c
(b), (c) आणि (d) फक्त
(b), (c) and (d) only
d
(c) आणि (d) फक्त
(c) and (d) only
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) ((a), (b) आणि (c) फक्त) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• १९१९ चा भारत सरकार कायदा (माँटेग्यू-चेम्सफर्ड सुधारणा कायदा) ब्रिटिश भारतातील प्रशासनात महत्त्वपूर्ण बदल घडवून आणणारा ठरला:
• प्रांतांमध्ये द्विदल राज्यपद्धती (Dyarchy): या कायद्यान्वये प्रांतांमध्ये द्विदल राज्यपद्धती सुरू करण्यात आली. प्रांतिक विषयांची विभागणी 'सोपीव' (Transferred) आणि 'राखीव' (Reserved) अशा दोन खात्यांमध्ये करण्यात आली.
• भारत मंत्र्याचा पगार: १७९३ पासून भारत मंत्र्याचा पगार भारताच्या तिजोरीतून दिला जात होता; मात्र १९१९ च्या कायद्याने हा पगार ब्रिटनच्या (इंग्लंडच्या) तिजोरीतून देण्याची ऐतिहासिक तरतूद करण्यात आली.
• भारतीय उच्चायुक्त (High Commissioner): लंडनमध्ये भारताचा उच्चायुक्त हे नवे पद निर्माण करण्यात आले, ज्याने भारताच्या व्हॉइसरॉयचा प्रतिनिधी म्हणून काम पाहिले आणि भारत मंत्र्याची काही व्यापारी व प्रशासकीय कामे स्वतःकडे घेतली.
• द्विगृही कायदेमंडळ: केंद्रात प्रथमच द्विगृही कायदेमंडळाची (राज्य परिषद व विधानसभा) स्थापना करण्यात आली.
• महत्त्वाची टीप: १९१९ च्या कायद्याने प्रांतात द्विदल पद्धत आणली, लंडनमध्ये भारतीय उच्चायुक्त पद निर्माण केले आणि भारत मंत्र्याचा पगार ब्रिटिश तिजोरीतून देणे सुरू केले.

The correct answer is Option A ((a), (b) and (c) only).

Key Points:
• The Government of India Act 1919, popularly known as the Montagu-Chelmsford Reforms, introduced far-reaching structural changes in the British Indian administrative setup:
• Dyarchy in Provinces: It introduced dyarchy (dual government) in 8 major provinces, bifurcating provincial subjects into 'Transferred' (administered by the Governor with the advice of Ministers responsible to the Legislative Council) and 'Reserved' subjects (administered by the Governor and his Executive Council without responsibility to the legislature).
• Salary of Secretary of State: From 1793 onwards, the salary of the Secretary of State for India was paid out of the Indian revenues. The 1919 Act changed this rule, providing that his salary and expenses should henceforth be paid from the British Treasury (treasury of England).
• High Commissioner for India: The Act created a new office of the High Commissioner for India in the United Kingdom, transferring certain administrative and commercial duties previously performed by the Secretary of State to act as the agent/representative of the Governor-General in Council (Viceroy).
• Bicameral Legislature at Centre: It also replaced the Indian Legislative Council with a bicameral legislature consisting of the Council of State and the Legislative Assembly.
• Key Takeaway: Mont-Ford Act 1919 introduced provincial dyarchy, created the office of High Commissioner, and shifted the Secretary of State's salary to the British Exchequer.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'ब्रिटिश सत्ता विस्तार, महसूल पद्धती व १८५७ चा राष्ट्रीय उठाव' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 18 मि. वाचन

ब्रिटिश सत्ता विस्तार, महसूल पद्धती व प्रशासकीय कायदे: संपूर्ण अभ्यास नोट्स

प्लासी १७५७ व बक्सर १७६४ लढाई, कायमधारा (कॉर्नवॉलिस १७९३), रयतवारी (मन्रो १८२०), महालवारी पद्धत, तैनाती फौज (वेलस्ली १७९...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 18 मि. वाचन

१८५७ चा राष्ट्रीय उठाव आणि महाराष्ट्रातील घडामोडी: संपूर्ण अभ्यास नोट्स

उठावाची राजकीय, सामाजिक व लष्करी कारणे (एनफिल्ड काडतुसे), मंगल पांडे (बराकपूर), बहादुर शाह, झाशीची राणी लक्ष्मीबाई, तात्...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 19 मि. वाचन

ब्रिटिशकालीन शिक्षण आयोग, वृत्तपत्र कायदे व प्रशासकीय सुधारणा: संपूर्ण अभ्यास नोट्स

मेकॉले मिनिट्स १८३५ (झिरपता सिद्धांत), वूड्स डिस्पॅच १८५४ (शिक्षणाचा मॅग्ना कार्टा), हंटर कमिशन १८८२ (फुले-रमाबाई साक्ष)...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P1 2015 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔

📚 इतिहास (History) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)

सर्व पहा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔