📅MPSC Rajyaseva Mains P2 2012 PaperGoogle वर फॉलो करा

आंतरराज्यीय नद्या व नद्या खोरे विवादांबाबत खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ?

Which of the following statements is not correct in respect of inter state river water disputes?
पर्याय (Options):
a
संसद कायदा करुन आंतरराज्यीय नदी अथवा नदी खो-यामधील पाणी वापर, वाटप अथवा नियंत्रण याबाबत तरतूद करु शकते.
Parliament, by law, can provide for adjudication of any dispute or complaint with respect to use, distribution or control of any water in any inter state river or river valley.
b
संसद कायदा करुन अशा आंतरराज्यीय जलविवादाबाबत सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकार बंदीत करु शकत नाही.
Parliament, by law, cannot restrict the jurisdiction of Supreme Court as regards inter state river or river valley water disputes.
✓ योग्य उत्तर
c
संसद कायद्याद्वारे उच्च न्यायालयाचे अथवा इतर कनिष्ठ न्यायालयाचे अधिकार क्षेत्रातून हा विषय वगळण्याची तरतुद करु शकते.
Parliament, by law, can prohibit High Court and other Lower Courts from exercising jurisdiction on such inter state water disputes.
d
महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्रप्रदेश यामधील कृष्णा पाणीवाटप लवाद तंटा हा राज्य घटनेच्या कलम 262 च्या तरतुदीनुसार जाहीर करण्यात आला आहे.
In Maharashtra, Karnataka and Andhra Pradesh, Krishna river water distribution award has been pronounced under the provisions of Article 262 of the Constitution of India.
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय b
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (संसद कायदा करुन अशा आंतरराज्यीय जलविवादाबाबत सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकार बंदीत करु शकत नाही.) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• कलम 262 मधील तरतुदी: भारतीय संविधानाचे कलम 262(1) संसदेला कायदा करून आंतरराज्यीय नद्यांच्या किंवा नदीखोऱ्यांच्या पाण्याच्या वापर, वाटप व नियंत्रणाविषयीच्या विवादांचे न्यायनिर्णयन करण्याची तरतूद करण्याचा अधिकार देते.
• न्यायालयाच्या अधिकारक्षेत्रास मनाई: कलम 262(2) स्पष्टपणे नमूद करते की, संसद कायद्याद्वारे अशी तरतूद करू शकते की अशा विवादात *सर्वोच्च न्यायालय किंवा इतर कोणतेही न्यायालय आपले अधिकारक्षेत्र चालवणार नाही*.
• पाणीतंटा कायदा 1956: संसदेने या कलमाचा वापर करून आंतरराज्यीय जलविवाद कायदा, 1956 संमत केला, ज्याच्या कलम 11 अन्वये लवादाकडे सोपवलेल्या विवादात सर्वोच्च न्यायालय व इतर सर्व न्यायालयांच्या अधिकारक्षेत्राला पूर्णपणे बंदी घालण्यात आली आहे.
• विधानाचे विश्लेषण: पर्याय क्रमांक (2) मध्ये म्हटले आहे की संसद सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकार बंदीत करू शकत नाही, जे राज्यघटनेच्या कलम 262(2) च्या थेट विरोधात असल्याने चुकीचे विधान ठरते.
• कृष्णा जलविवाद लवाद: महाराष्ट्र, कर्नाटक व आंध्र प्रदेश दरम्यानचा कृष्णा पाणीवाटप तंटा कलम 262 व या कायद्यानुसारच स्थापन झालेल्या लवादाने निकाली काढला आहे.
• महत्त्वाची टीप: कलम 262(2) नुसार संसद आंतरराज्य नदी जलविवादातून सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र वगळणारा कायदा करू शकते.

The correct answer is Option B (Parliament, by law, cannot restrict the jurisdiction of Supreme Court as regards inter state river or river valley water disputes.).

Key Points:
• Article 262 Text & Scope: Article 262(1) empowers Parliament to provide by law for the adjudication of any dispute or complaint regarding the use, distribution, or control of waters of an inter-State river or river valley.
• Ouster of Judicial Jurisdiction: Under Article 262(2), Parliament may by law provide that *neither the Supreme Court nor any other court shall exercise jurisdiction* in respect of any such dispute or complaint.
• Statutory Execution: Under this constitutional mandate, Parliament enacted the Inter-State River Water Disputes Act, 1956, whose Section 11 explicitly bars the jurisdiction of the Supreme Court and all other courts over river water disputes referred to a tribunal.
• Analysis of Option (2): Statement (2) claims that Parliament *cannot* restrict the Supreme Court's jurisdiction, which is constitutionally false, making statement (2) the incorrect statement.
• Krishna Tribunal: The Krishna Water Disputes Tribunal (KWDT) was established under this exact mechanism pursuant to Article 262.
• Key Takeaway: Under Article 262(2), Parliament can exclude the Supreme Court and all other courts from adjudicating inter-state river water disputes.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन

भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT

भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल

भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2012 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔