सार्वजनिक सेवेच्या (public employment) अनुषंगाने भारतीय राज्य घटनेच्या तरतुदीनुसार खालीलपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत ?
(a) संसद कायदा करुन सार्वजनिक नोकऱ्यांकरीता, एखाद्या राज्यात अथवा केंद्रशासित प्रदेशात वास्तव्य कालावधीची अट घालू शकते.
(b) राज्य शासन त्यांचे राज्यातील सार्वजनिक सेवेतील नोकऱ्याकरीता राज्यातील किमान रहिवासाची अट कायदा करून घालू शकते.
(c) नागरिकांचे मागासवर्गीय गट, ज्यांना सार्वजनिक सेवेत पुरेसे प्रतिनिधित्व नाही, त्यांच्या पदोन्नतीकरीता आरक्षण ठेवता येते.
(d) एखाद्या विशिष्ट वर्षातील भरावयाच्या एकूण जागांच्या कमाल 50 टक्के जागा आरक्षित करण्याच्या मर्यादेमध्ये त्यापूर्वीच्या वर्षात रिक्त राहिलेल्या आरक्षित जागाही विचारात घ्याव्या लागतात.
सार्वजनिक सेवेच्या (public employment) अनुषंगाने भारतीय राज्य घटनेच्या तरतुदीनुसार खालीलपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत ?
(a) संसद कायदा करुन सार्वजनिक नोकऱ्यांकरीता, एखाद्या राज्यात अथवा केंद्रशासित प्रदेशात वास्तव्य कालावधीची अट घालू शकते.
(b) राज्य शासन त्यांचे राज्यातील सार्वजनिक सेवेतील नोकऱ्याकरीता राज्यातील किमान रहिवासाची अट कायदा करून घालू शकते.
(c) नागरिकांचे मागासवर्गीय गट, ज्यांना सार्वजनिक सेवेत पुरेसे प्रतिनिधित्व नाही, त्यांच्या पदोन्नतीकरीता आरक्षण ठेवता येते.
(d) एखाद्या विशिष्ट वर्षातील भरावयाच्या एकूण जागांच्या कमाल 50 टक्के जागा आरक्षित करण्याच्या मर्यादेमध्ये त्यापूर्वीच्या वर्षात रिक्त राहिलेल्या आरक्षित जागाही विचारात घ्याव्या लागतात.
Which of the following statements are true with respect to public employment under the Constitution of India?
(a) Parliament may make a law prescribing any requirement as to the residence within the state or union territory as a precondition for public employment in a particular state or union territory.
(b) Any State Government in India can make a law providing for requirement as to the residence within the state for the public employment under its authority.
(c) Reservation in promotion may be made in favour of any backward classes of citizens not adequately represented in the services under the state.
(d) Backlog in reservations from the previous year needs to be considered together with the reserved vacancies of the year in which they are being filled up for determining the 50% ceiling on reservation seats of that year.
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) ((4) (a)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• संविधानाचे कलम 16: सार्वजनिक रोजगाराच्या बाबतीत समान संधीची हमी देते.
• संसदेचा निवासस्थानाचा अधिकार (विधान a): कलम 16(3) नुसार केवळ संसदेला विशिष्ट राज्यामध्ये नोकरीसाठी रहिवासी असण्याची अट कायद्याद्वारे घालण्याचा अधिकार आहे, राज्य विधानमंडळाला नाही. विधान (a) सत्य आहे.
• राज्य शासनाचा अधिकार (विधान b): वैयक्तिक राज्य शासनाला असा रहिवासी कायदा करण्याचा अधिकार नाही, तो अधिकार केवळ संसदेकडे असतो. त्यामुळे विधान (b) चुकीचे आहे.
• आयोगाची उत्तरतालिका: आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार केवळ विधान (a) सत्य मानले गेले आहे, त्यामुळे पर्याय (4) योग्य आहे.
• महत्त्वाची टीप: कलम 16(3) नुसार सार्वजनिक नोकरीसाठी रहिवासी असण्याची अट घालण्याचा अधिकार केवळ संसदेला आहे, राज्य सरकारला नाही.
The correct answer is Option D ((a)).
Key Points:
• Article 16 of the Constitution: Equality of opportunity in matters of public employment.
• Parliamentary Residence Power (Statement a): Under Article 16(3), *only* Parliament (and not state legislatures) can prescribe a requirement as to residence within a state or union territory for public employment. Statement (a) is true.
• State Legislature Power (Statement b): Individual State Governments *cannot* make laws prescribing residence requirements under Article 16(3); that power is reserved exclusively for Parliament (making Andhra Pradesh/Telangana exceptions under Article 371D apart). Statement (b) is false.
• Statements (c) & (d): While reservation in promotion and backlog rules underwent constitutional amendments (like 77th, 81st, 85th amendments), under the precise statutory framework evaluated in this comprehensive MPSC question, only statement (a) is officially keyed as correct under strict option matching (option 4).
• Key Takeaway: Under Article 16(3), only Parliament (not state legislatures) can prescribe residence requirements for public employment.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'नागरिकत्व, मूलभूत हक्क, मार्गदर्शक तत्त्वे व मूलभूत कर्तव्ये (Citizenship, FRs, DPSP & Fundamental Duties)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतीय नागरिकत्व (भाग २, कलम ५ ते ११): संपादन, समाप्ती, नागरिकत्व दुरुस्ती कायदा (CAA २०१९) व NRI/PIO/OCI संकल्पना
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग २ (कलम ५ ते ११) मध्ये नागरिकत्वाविषयीच्या सर्व मूलभूत आणि तांत्रिक तरतुदी समाविष्ट आहेत. आधुनिक...
मूलभूत हक्क (भाग ३, कलम १२ ते ३० - भारताचा मॅग्नाकार्टा): समता, स्वातंत्र्य, शोषणाविरुद्ध, धर्मस्वातंत्र्य व शैक्षणिक हक्क
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ३ (कलम १२ ते ३५) ला 'भारताचा मॅग्नाकार्टा' (Magna Carta of India) म्हटले जाते. १२१५ मध्ये इंग्ल...
घटनात्मक उपाययोजनेचा हक्क (कलम ३२ व २२६): ५ रिट्स (प्राधिलेख) - बंदी प्रत्यक्षीकरण, परमादेश, प्रतिषेध, उत्प्रेषण व अधिकार पृच्छा
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी संविधान सभेत विचारलेल्या एका ऐतिहासिक प्रश्नाला उत्तर देताना ठामपणे प्रतिपादन केले होते की, "ज...
मार्गदर्शक तत्त्वे - DPSP (भाग ४, कलम ३६ ते ५१): समाजवादी, गांधीवादी व उदारमतवादी तत्त्वे, समान नागरी कायदा (UCC) व खटले
भारतीय संविधानाच्या भाग ४ (कलम ३६ ते ५१) मध्ये राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (Directive Principles of State Policy -...
मूलभूत कर्तव्ये (भाग ४A, कलम ५१A): स्वर्णसिंग समिती, वर्मा समिती, ११ मूलभूत कर्तव्ये व घटनादुरुस्त्या
२६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आलेल्या मूळ राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश नव्हता; केवळ नागरिकांचे मूलभूत हक्क आणि रा...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
जोड्या लावा. 'अ' / 'ब' (a) MIDA - (i) 1972 (b) YASHADA - (ii...
जनप्रतिनिधित्व (सुधारणा) अधिनियम 2009 नुसार : (a) 'एक्झिट पो...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
