खालीलपैकी कोणत्या समितीने दारिद्रयाची व्याख्या ही उष्मांकांवर (Calories) आधारित नसावी अशी सूचना केली ?
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (तेंडुलकर समिती) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारतातील दारिद्र्य मोजमाप: ऐतिहासिकदृष्ट्या, भारतातील दारिद्र्य (जसे 1979 ची अघ समिती आणि 1993 ची लकडावाला समिती) काटेकोरपणे कॅलरी (उष्मांक) सेवनावर आधारित होते (ग्रामीण भागासाठी 2400 kcal आणि शहरी भागासाठी 2100 kcal प्रति दिन).
• तेंडुलकर समिती (2009): सुरेश तेंडुलकर यांच्या अध्यक्षतेखालील तज्ज्ञ गट 2005 मध्ये स्थापन करण्यात आला आणि त्यांनी 2009 मध्ये आपला अहवाल सादर केला. त्यांनी दारिद्र्य मोजमापात मूलगामी बदल केला.
• कॅलरी मोजमापापासून दूर जाणे: तेंडुलकर समितीने स्पष्टपणे सुचवले की दारिद्र्याची जुनी कॅलरी-आधारित व्याख्या सोडून द्यावी. त्यांनी असा युक्तिवाद केला की कॅलरी सेवन हा कल्याणाचा फक्त एक पैलू आहे.
• व्यापक उपभोग टोपली: त्याऐवजी, त्यांनी अन्नासोबतच आरोग्य, शिक्षण, कपडे आणि वाहतूक यावरील खर्चाचा समावेश असलेली विस्तृत उपभोग टोपली (Consumption Basket) सुचवली. मासिक दरडोई उपभोग खर्चावर (MPCE) आधारित ग्रामीण आणि शहरी दोन्ही भागांसाठी त्यांनी एकसमान दारिद्र्य रेषा निश्चित केली.
• रंगराजन समितीबद्दल (2014): नंतर, रंगराजन समितीने नवीन कॅलरी आवश्यकता (2155 ग्रामीण/2090 शहरी) आणि गैर-अन्न खर्च एकत्र करून मोजमाप केले, परंतु काटेकोर कॅलरी आधारापासून दूर जाण्याची सुरुवात तेंडुलकर समितीनेच केली होती.
• महत्त्वाची टीप: सुरेश तेंडुलकर समितीने (2009) दारिद्र्य मोजण्यासाठी केवळ कॅलरी आधारावर अवलंबून न राहता आरोग्य आणि शिक्षणाचा खर्च समाविष्ट करण्याची शिफारस केली.
The correct answer is Option C (Tendulkar Committee).
Key Points:
• Poverty Estimation in India: Historically, poverty in India (like the Alagh Committee in 1979 and Lakdawala Committee in 1993) was strictly measured based on caloric intake (2400 kcal per day for rural and 2100 kcal for urban areas).
• Tendulkar Committee (2009): The expert group chaired by Suresh Tendulkar was constituted in 2005 and submitted its report in 2009. It made a radical shift in poverty measurement.
• Moving away from Calories: The Tendulkar Committee explicitly suggested moving away from the obsolete calorie-based definition of poverty. They argued that caloric intake is just one aspect of well-being.
• Broader Consumption Basket: Instead, they recommended a broader consumption basket that included expenditure on health, education, clothing, and transport, alongside food. This created a uniform poverty line basket (PLB) for both rural and urban areas based on the Monthly Per Capita Consumption Expenditure (MPCE).
• Note on Rangarajan (2014): Later, the Rangarajan Committee reverted slightly by computing new calorie requirements (2155 rural/2090 urban) combined with non-food expenses, but Tendulkar was the one who pioneered the *move away* from the strict calorie anchor.
• Key Takeaway: The Suresh Tendulkar Committee (2009) recommended dropping the strict calorie-based approach to poverty and including health/education costs.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...
बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...
मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
पैशाची कार्ये या संदर्भात पुढीलपैकी कोणती / कोणते विधाने/विध...
खालीलपैकी कोणते 'गुणवस्तू' (merit goods) चे उदाहरण आहे ?
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
