📅MPSC Rajyaseva Mains P4 2023 PaperGoogle वर फॉलो करा

खालीलपैकी कोणते 'गुणवस्तू' (merit goods) चे उदाहरण आहे ?

Which of the following is an example of merit goods?
पर्याय (Options):
a
दारिद्रयरेषेखालील कुटुंबासाठी सार्वजनिक वितरण व्यवस्था
Public distribution system for below poverty line families
✓ योग्य उत्तर
b
शेतकऱ्यांना वीज वापरावर दिलेले अनुदान
Subsidies granted to farmers on electricity
c
सार्वजनिक बगीचा
Public Park
d
वरीलपैकी सर्व
All of the above
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (दारिद्रयरेषेखालील कुटुंबासाठी सार्वजनिक वितरण व्यवस्था) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• गुणवस्तूंची (Merit Goods) संकल्पना: अर्थशास्त्रज्ञ रिचर्ड मूसग्रेव्ह यांनी मांडलेली संकल्पना. गुणवस्तू म्हणजे अशी वस्तू किंवा सेवा जी समाज किंवा सरकारला लोकांसाठी अत्यंत फायदेशीर वाटते, परंतु मुक्त बाजारावर सोडल्यास लोक तिचे कमी सेवन करतील (अज्ञान किंवा दारिद्र्यामुळे). यांचे सकारात्मक बाह्य परिणाम (Positive Externalities) असतात.
• गुणवस्तू म्हणून PDS: दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबांना सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेद्वारे (PDS) स्वस्त धान्य पुरविल्याने त्यांचे पोषण आणि आरोग्य सुधारते. निरोगी समाज हा देशासाठी फायदेशीर असतो, त्यामुळे हे गुणवस्तूचे अचूक उदाहरण आहे.
• शेतकऱ्यांना विजेवरील अनुदान (पर्याय 2): हे अनेकदा गैर-गुणवस्तू (Non-Merit Good) मानले जाते. यामुळे विजेचा आणि भूजलाचा अमर्याद व अयोग्य वापर होतो, ज्यामुळे पर्यावरणाचे नुकसान होते.
• सार्वजनिक बगीचा (पर्याय 3): सार्वजनिक बगीचा हे सार्वजनिक वस्तूचे (Public Good) उत्तम उदाहरण आहे, गुणवस्तूचे नाही. यातून कोणालाही वगळता येत नाही (Non-excludable) आणि एकाच्या वापरामुळे दुसऱ्याला अडथळा येत नाही (Non-rivalrous).
• म्हणून, केवळ पर्याय 1 हे गुणवस्तूचे अचूक उदाहरण आहे.
• महत्त्वाची टीप: गुणवस्तू (उदा. PDS, शिक्षण, लसी) समाजासाठी फायदेशीर असतात. बागा या सार्वजनिक वस्तू (Public goods) आहेत. वीज सबसिडी सहसा गैर-गुणवस्तू (Non-merit) असते.

The correct answer is Option A (Public distribution system for below poverty line families).

Key Points:
• Concept of Merit Goods: Introduced by economist Richard Musgrave, a Merit Good is a commodity or service that is judged by society or the government to be fundamentally beneficial for individuals, but which people might under-consume if left entirely to the free market (due to lack of information or poverty).
• PDS as a Merit Good: The Public Distribution System (PDS) providing subsidized food to Below Poverty Line (BPL) families ensures basic nutrition, health, and survival. Because adequate food yields immense positive externalities for society (a healthier, productive workforce), it perfectly fits the definition of a merit good.
• Analysis of Other Options:
• Electricity subsidies for farmers (Option 2): This is often classified as a Non-Merit Good. While intended to help farmers, free or highly subsidized electricity often leads to over-extraction of groundwater, wastage, and negative environmental externalities.
• Public Park (Option 3): A public park is a classic example of a Public Good, not a merit good. It is non-excludable (you can't easily stop someone from entering) and non-rivalrous (one person enjoying it doesn't stop another).
• Therefore, only Option 1 represents a true Merit Good.
• Key Takeaway: Merit goods (like PDS, education, vaccines) have positive externalities and are under-consumed in free markets. Parks are Public goods. Power subsidies are often Non-merit.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'सार्वजनिक वित्त, कररचना, अर्थसंकल्प व GST (Public Finance & GST)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

सार्वजनिक महसूल, कर रचना (प्रत्यक्ष वि. अप्रत्यक्ष कर), कर सुधारणा समित्या (चेलय्या, केळकर) व वस्तू आणि सेवा कर (GST)

सार्वजनिक वित्त (Public Finance) मध्ये शासनाचे उत्पन्न (महसूल), खर्च, कर्जे आणि वित्तीय प्रशासनाचा अभ्यास केला जातो. शास...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

केंद्रीय अर्थसंकल्प (कलम ११२), अर्थसंकल्पाचे प्रकार, वित्तीय तुटींचे सर्व प्रकार (Fiscal, Revenue, Primary Deficit) व FRBM कायदा

भारतीय राज्यघटनेत 'बजेट' (Budget) हा शब्द कुठेही वापरलेला नसून कलम ११२ अंतर्गत त्यास 'वार्षिक वित्तीय विवरणपत्र' (Annual...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

वित्त आयोग (कलम २८०): घटनात्मक रचना, कार्ये, १ ला ते १६ वा वित्त आयोग, १५ वा वित्त आयोग (४१% वाटा) व कर वाटप निकष

भारतीय संघराज्यामध्ये केंद्र आणि राज्य सरकारांमध्ये वित्तीय संसाधनांचे न्याय्य आणि समतोल वाटप करण्यासाठी कलम २८० अंतर्गत...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔