कोणत्या घटनादुरुस्तीने अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) साठीच्या संयुक्त राष्ट्रीय आयोगाचे दोन स्वतंत्र संस्थांमध्ये विभाजन केले?
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (८९ वी घटनादुरुस्ती कायदा) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• ८९ वी घटनादुरुस्ती कायदा, २००३ (आयोगाचे विभाजन): अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) यांच्यासाठी कार्यरत असलेल्या संयुक्त राष्ट्रीय आयोगाचे दोन स्वतंत्र घटनात्मक संस्थांमध्ये विभाजन करण्यासाठी संसदेने ८९ वी घटनादुरुस्ती कायदा, २००३ संमत केला (जो १९ फेब्रुवारी २००४ पासून अंमलात आला).
• कलम ३३८ आणि कलम ३३८A ची निर्मिती: या घटनादुरुस्तीद्वारे मूळ कलम ३३८ मध्ये सुधारणा करून 'राष्ट्रीय अनुसूचित जाती आयोग' (NCSC - कलम ३३८) आणि संविधानात नवीन कलम जोडून 'राष्ट्रीय अनुसूचित जमाती आयोग' (NCST - कलम ३३८A) अशा दोन स्वतंत्र आयोगांची निर्मिती करण्यात आली.
• ऐतिहासिक उत्क्रांती: १. मूळ संविधानात कलम ३३८ अंतर्गत केवळ एका 'विशेष अधिकाऱ्याची' (Special Officer / आयुक्त) तरतूद होती; २. ६५ व्या घटनादुरुस्तीने (१९९०) एकसदस्यीय अधिकाऱ्याऐवजी बहुसदस्यीय संयुक्त SC/ST आयोग स्थापन केला; ३. ८९ व्या घटनादुरुस्तीने (२००३) या संयुक्त आयोगाचे दोन स्वतंत्र आयोगांत विभाजन केले.
• दोन्ही आयोगांची रचना: NCSC (कलम ३३८) आणि NCST (कलम ३३८A) या दोन्ही आयोगांमध्ये प्रत्येकी १ अध्यक्ष, १ उपाध्यक्ष आणि ३ इतर सदस्य (एकूण ५ सदस्य) असतात, ज्यांची नियुक्ती राष्ट्रपती आपल्या सही व शिक्क्यानिशी असलेल्या अधिपत्राद्वारे (Warrant under his hand and seal) करतात.
• महत्त्वाची टीप: ८९ व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने (२००३) संयुक्त आयोगाचे विभाजन करून कलम ३३८ अंतर्गत राष्ट्रीय अनुसूचित जाती आयोग (NCSC) आणि कलम ३३८A अंतर्गत राष्ट्रीय अनुसूचित जमाती आयोग (NCST) स्थापन केला.
The correct answer is Option A (89th Constitutional Amendment Act).
Key Points:
• 89th Constitutional Amendment Act, 2003 (Bifurcation): The 89th Constitutional Amendment Act, 2003 bifurcated the erstwhile combined *National Commission for Scheduled Castes and Scheduled Tribes* into two distinct constitutional bodies (effective from 19 February 2004).
• Articles 338 and 338A: The Amendment modified Article 338 to constitute the National Commission for Scheduled Castes (NCSC) and inserted a new Article 338A to establish a separate National Commission for Scheduled Tribes (NCST) so that geographically and culturally distinct tribal issues could receive focused institutional attention.
• Constitutional Evolution: Originally, Article 338 provided for a single *Special Officer* (Commissioner) for SCs and STs. The 65th Amendment Act, 1990 replaced the single officer with a multi-member joint National Commission for SCs and STs, which was subsequently split by the 89th Amendment Act, 2003.
• Distractor Analysis: Later, the 102nd Constitutional Amendment Act, 2018 inserted Article 338B to confer constitutional status on the National Commission for Backward Classes (NCBC), while the 93rd Amendment (2005) added Article 15(5) for educational reservations.
• Key Takeaway: The 89th Constitutional Amendment Act, 2003 bifurcated the joint commission into NCSC (Article 338) and NCST (Article 338A).
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये
ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...
निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा
भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...
केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी
केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
कोणत्या घटनादुरुस्ती कायद्याने स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या...
संविधानाच्या कलम ३४४ अंतर्गत, १९५५ मध्ये स्थापन केलेल्या पहि...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?