कोणत्या घटनादुरुस्ती कायद्याने स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांसाठी राज्य निवडणूक आयोगाची स्थापना करणारे कलम २४३K जोडले?
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (७३ वी घटनादुरुस्ती कायदा) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• ७३ वी घटनादुरुस्ती कायदा, १९९२ आणि कलम २४३K: पी. व्ही. नरसिंह राव सरकारच्या काळात संमत झालेल्या ७३ व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने (१९९२) भारतीय संविधानात भाग ९ (पंचायती - कलम २४३ ते २४३-O) आणि ११ वी अनुसूची जोडली; यातील कलम २४३K अन्वये ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांसाठी स्वतंत्र 'राज्य निवडणूक आयोगाची' (State Election Commission) तरतूद करण्यात आली.
• अधिकार व कार्यक्षेत्र: कलम २४३K(१) नुसार पंचायतींच्या सर्व निवडणुकांसाठी मतदार याद्या तयार करणे आणि त्या निवडणुकांचे संचालन, निर्देशन व नियंत्रण करणे हे अधिकार राज्य निवडणूक आयोगाकडे सोपवण्यात आले आहेत; तर ७४ व्या घटनादुरुस्तीने जोडलेल्या कलम २४३ZA नुसार नगरपालिकांच्या निवडणुकांची जबाबदारीही याच राज्य निवडणूक आयोगाकडे देण्यात आली आहे.
• नियुक्ती आणि पदाची सुरक्षितता: राज्य निवडणूक आयुक्तांची नियुक्ती राज्याच्या राज्यपालांद्वारे केली जाते, परंतु त्यांना पदावरून दूर करण्याची पद्धत व कारणे ही उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाप्रमाणेच (संसदेच्या दोन्ही सभागृहांच्या विशेष बहुमताने राष्ट्रपतींद्वारे) असतात, ज्यामुळे आयोगाचे स्वातंत्र्य अबाधित राहते (महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाची स्थापना २६ एप्रिल १९९४ रोजी झाली).
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: ७४ वी घटनादुरुस्ती (१९९२) ही शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांशी (भाग ९A, कलम २४३ZA), ४२ वी घटनादुरुस्ती (१९७६) ही 'मिनी कॉन्स्टिट्यूशन' म्हणून तर ४४ वी घटनादुरुस्ती (१९७८) ही मालमत्तेचा मूलभूत हक्क वगळण्याशी संबंधित आहे.
• महत्त्वाची टीप: ७३ व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने (१९९२) संविधानात कलम २४३K जोडून पंचायती राज संस्थांच्या निवडणुकांसाठी राज्य निवडणूक आयोगाची स्थापना केली.
The correct answer is Option A (73rd Constitutional Amendment Act).
Key Points:
• 73rd Constitutional Amendment Act, 1992 & Article 243K: The 73rd Constitutional Amendment Act, 1992 (which came into force on 24 April 1993) inserted Part IX into the Constitution and added Article 243K, establishing an independent State Election Commission (SEC) for the superintendence, direction, and control of the preparation of electoral rolls and the conduct of all elections to the Panchayats.
• Appointment & Constitutional Safeguards: Under Article 243K(1) and (2), the State Election Commissioner is appointed by the Governor of the State, but cannot be removed from office except in like manner and on the like grounds as a Judge of a High Court (i.e., by the President on an address passed by Parliament with special majority), nor can their conditions of service be varied to their disadvantage after appointment.
• Municipal Elections (Article 243ZA): The 74th Constitutional Amendment Act, 1992 separately inserted Article 243ZA, vesting the conduct of all urban local body (Municipality) elections in the very same State Election Commission constituted under Article 243K.
• Distractor Analysis: The 42nd Amendment (1976) and 44th Amendment (1978) did not deal with constitutionalizing Panchayati Raj elections.
• Key Takeaway: The 73rd Constitutional Amendment Act, 1992 inserted Article 243K to establish the State Election Commission for Panchayat elections.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'पंचायत राज व स्थानिक स्वराज्य संस्था (Panchayati Raj & Urban Local Government)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
पंचायत राजची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, विकास समित्या (बलवंतराय, वसंतराव नाईक) व ७३ वी-७४ वी घटनादुरुस्ती
भारतात स्थानिक स्वराज्य संस्थांची मुळे प्राचीन ग्रामव्यवस्थेत आढळतात. आधुनिक काळात १८८२ चा लॉर्ड रिपन यांचा ठराव हा 'स्थ...
ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्था: ग्रामपंचायत (१९५८ कायदा), पंचायत समिती व जिल्हा परिषद (१९६१ कायदा) सखोल रचना
महाराष्ट्रात ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्थांची त्रिस्तरीय रचना दोन स्वतंत्र अधिनियमांद्वारे नियंत्रित केली जाते: १) गाव...
नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्था: महानगरपालिका (महाराष्ट्रातील सर्व २९ मनपा), नगरपालिका, नगरपंचायत व छावणी मंडळे
भारतातील नागरी स्थानिक प्रशासनाची मुहूर्तमेढ १६८८ मध्ये मद्रास महानगरपालिकेच्या (Madras Municipal Corporation) स्थापनेने...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
संविधानाच्या कलम १६५ नुसार, राज्याच्या महाधिवक्त्याची (Advoc...
कोणत्या घटनादुरुस्तीने अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?