२००९ मध्ये दारिद्र्य मोजमापासाठी पोषण आणि सामान्य गरजांवर आधारित वस्तू आणि सेवांच्या उपभोग टोपलीचा वापर करण्याची शिफारस कोणत्या समितीने केली?
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (तेंडुलकर समिती) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• सुरेश तेंडुलकर समिती (२००५–२००९): नियोजन आयोगाने डिसेंबर २००५ मध्ये प्रा. सुरेश तेंडुलकर यांच्या अध्यक्षतेखाली दारिद्र्य रेषेच्या मोजमाप पद्धतीचा आढावा घेण्यासाठी तज्ज्ञ गट नेमला होता; या समितीने नोव्हेंबर २००९ मध्ये आपला अहवाल सादर केला.
• उपभोग टोपलीत क्रांतिकारी बदल: तेंडुलकर समितीने पारंपरिक केवळ 'कॅलरी-आधारित' (Calorie-norm) दारिद्र्य मोजमाप पद्धती बाजूला सारून अन्नधान्यासोबतच शिक्षण, आरोग्य, वस्त्र, पादत्राणे आणि टिकाऊ वस्तूंच्या खर्चाचा समावेश असलेली व्यापक 'दारिद्र्यरेषा उपभोग टोपली' (Poverty Line Basket - PLB) स्वीकारली.
• मिश्र संदर्भ कालावधी (MRP) व निष्कर्ष: या समितीने गणनेसाठी 'मिश्र संदर्भ कालावधी' (Mixed Reference Period - MRP) पद्धतीचा वापर केला आणि २००४–०५ साठी भारतातील दारिद्र्याचे प्रमाण ३७.२% (आणि पुढे २०११–१२ साठी २१.९%) असल्याचे निश्चित केले.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: अलघ समितीने (१९७९) सर्वप्रथम ग्रामीण २४०० व शहरी २१०० कॅलरी निकष निश्चित केला, लाकडावाला समितीने (१९९३) राज्यनिहाय किंमत निर्देशांक (CPI-AL व CPI-IW) सुचवले, तर सी. रंगराजन समितीने (२०१४) सुधारित मोजमाप पद्धतीने २०११–१२ साठी दारिद्र्य २९.५% सांगितले.
• महत्त्वाची टीप: २००९ मध्ये प्रा. सुरेश तेंडुलकर समितीने केवळ कॅलरी निकषाऐवजी शिक्षण व आरोग्याचा समावेश असलेली व्यापक उपभोग टोपली दारिद्र्य मोजमापासाठी वापरण्याची शिफारस केली.
The correct answer is Option A (Tendulkar Committee).
Key Points:
• Suresh Tendulkar Expert Group (2009): Constituted by the Planning Commission in December 2005 under Prof. Suresh Tendulkar (submitting its report in November 2009), the committee fundamentally overhauled India's official poverty estimation methodology.
• Broader Consumption Basket (Beyond Calories): Moving away from the narrow calorie-intake anchor, the Tendulkar Committee incorporated normative household expenditure on health, education, clothing, footwear, and durable goods alongside food into a unified Poverty Line Basket (PLB) based on Mixed Reference Period (MRP) NSS data.
• Poverty Estimates: Using this methodology and purchasing power parity (PPP) adjustments, the committee estimated all-India poverty at 37.2% in 2004–05 and 21.9% in 2011–12 (with monthly per capita cut-offs of ₹816 rural and ₹1,000 urban in 2011–12).
• Distractor Analysis: The Y. K. Alagh Committee (1979) established the 2400/2100 kcal nutritional norms, the D. T. Lakdawala Committee (1993) introduced state-specific price indices (CPI-AL and CPI-IW), and the C. Rangarajan Committee (2014) reverted to a modified nutritional + non-food basket (estimating 29.5% poverty in 2011–12).
• Key Takeaway: The Tendulkar Committee (2009) shifted India's poverty estimation from pure calorie norms to a broader consumption basket covering food, education, and health.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...
बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...
मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
अकरावी पंचवार्षिक योजना (२००७-२०१२) चे मुख्य उद्दिष्ट काय हो...
भारतात हंगामी बेरोजगारीचे मुख्य कारण खालीलपैकी कोणते आहे?
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?