भारतीय संविधानातील कोणते कलम केंद्रीय अर्थसंकल्पाशी (वार्षिक वित्तीय विवरणपत्राशी) संबंधित आहे?

योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (कलम ११२) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• संविधानाचे कलम ११२ (वार्षिक वित्तीय विवरणपत्र): भारतीय संविधानामध्ये 'अर्थसंकल्प' (Budget) हा शब्द कुठेही वापरलेला नसून, कलम ११२ मध्ये त्याचा उल्लेख 'वार्षिक वित्तीय विवरणपत्र' (Annual Financial Statement - AFS) असा करण्यात आला आहे.
• घटनात्मक तरतूद: कलम ११२ नुसार भारताचे राष्ट्रपती प्रत्येक आर्थिक वर्षाच्या (१ एप्रिल ते ३१ मार्च) संदर्भात भारत सरकारच्या अंदाजित जमा (Receipts) आणि खर्चाचे (Expenditure) विवरणपत्र संसदेच्या दोन्ही सभागृहांसमोर (लोकसभा व राज्यसभा) मांडण्यास भाग पाडतात (प्रत्यक्षात केंद्रीय अर्थमंत्री ते सादर करतात).
• संचित निधीवरील खर्च: वार्षिक वित्तीय विवरणपत्रात भारताच्या संचित निधीवर 'भारित खर्च' (Charged Expenditure - ज्यावर संसदेत मतदान होत नाही, फक्त चर्चा होते) आणि संचित निधीतून करावयाचा 'इतर खर्च' (Voted Expenditure - ज्यावर लोकसभेत मतदान होते) स्वतंत्रपणे दर्शवला जातो.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: कलम ११० हे 'धन विधेयकाच्या' (Money Bill) व्याख्येशी संबंधित आहे, कलम २६५ नुसार 'कायद्याच्या अधिकाराशिवाय कोणताही कर आकारता किंवा वसूल करता येणार नाही', तर कलम ३६० हे 'आर्थिक आणीबाणी'शी संबंधित आहे (आणि राज्यांच्या अर्थसंकल्पाची तरतूद कलम २०२ मध्ये आहे).
• महत्त्वाची टीप: भारतीय संविधानाचे कलम ११२ हे केंद्रीय अर्थसंकल्पाशी म्हणजेच 'वार्षिक वित्तीय विवरणपत्राशी' (Annual Financial Statement) संबंधित आहे.