#13📅 MPSC Rajyaseva Mains P2 2022 Official Question Paper(2022) +1 गुण

लोकपाल संस्थेच्या मर्यादा काय आहेत ?
(a) 2013 च्या कायद्याने व्हिसल ब्लोअर्संना ठोस अशी प्रतिकारशक्ती प्रदान केलेली नाही.
(b) लोकपालला कोणतेही घटनात्मक पाठबळ दिले जात नाही.
(c) लोकपाल राजकीय प्रभावापासून मुक्त नाही कारण नियुक्ती समितीमध्येच राजकीय पक्षांचे सदस्य असतात.
(d) प्राथमिक चौकशी दरम्यान नोंदी (रेकॉर्ड) नष्ट होवू नयेत यासाठी निर्देश देण्याचा अधिकार लोकपालास नाही.
वरीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत ?

What are the limitations of Lokpal institution ?
(a) The 2013 act did not provide concrete immunity to the whistle blowers.
(b) The Lokpal is not given any constitutional backing.
(c) Lokpal is not free from political influence as the appointing committee itself consist of members from political parties.
(d) Lokpal has no power to give directions to prevent the destruction of records during the preliminary inquiry.
Which of the statements given above are correct?

पर्याय (Options):
a
(a), (b) आणि (c)
(a), (b) and (c)
✓ योग्य उत्तर
b
(b), (c) आणि (d)
(b), (c) and (d)
c
(c) आणि (d)
(c) and (d)
d
वरील सर्व
All above
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) ((a), (b) आणि (c)) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• लोकपाल आणि लोकायुक्त अधिनियम, 2013 द्वारे भ्रष्टाचाराला आळा घालण्यासाठी केंद्रीय स्तरावर लोकपाल संस्थेची स्थापना करण्यात आली.
• लोकपाल संस्थेच्या प्रमुख मर्यादा:
• (a) व्हिसल ब्लोअर्सना (माहिती उघड करणाऱ्यांना) या कायद्यात पुरेशी व भक्कम सुरक्षा देण्यात आलेली नाही.
• (b) लोकपाल ही केवळ एक वैधानिक संस्था (Statutory Body) असून तिला कोणतेही घटनात्मक संरक्षण (Constitutional status) नाही.
• (c) लोकपाल निवड समितीत पंतप्रधान, लोकसभा अध्यक्ष, विरोधी पक्षनेते यांचा समावेश असल्याने ती राजकीय प्रभावापासून पूर्णपणे मुक्त नाही.
• विधान (d) चुकीचे आहे कारण कायद्याच्या कलम 20(8) अंतर्गत प्राथमिक चौकशीदरम्यान महत्त्वाचे दस्तऐवज किंवा नोंदी (रेकॉर्ड) नष्ट होण्यापासून रोखण्यासाठी आवश्यक ते निर्देश देण्याचा पूर्ण अधिकार लोकपालला आहे.
• महत्त्वाची टीप: लोकपाल ही केवळ वैधानिक संस्था असून तिला घटनात्मक दर्जा नाही व तिच्या निवड समितीत राजकीय व्यक्तींचा सहभाग असतो.

The correct answer is Option A ((a), (b) and (c)).

Key Points:
• The Lokpal and Lokayuktas Act, 2013 was enacted to establish an anti-corruption ombudsman at the Union level.
• Limitations of the Lokpal:
• (a) The 2013 Act lacks robust and comprehensive whistleblower protection mechanisms within its text; a separate Whistle Blowers Protection Act of 2014 was passed but faced long delays in notification.
• (b) The Lokpal is purely a statutory body and lacks constitutional status, making it vulnerable to parliamentary amendments.
• (c) The Selection Committee consists of political figures: the Prime Minister, the Speaker of the Lok Sabha, the Leader of Opposition, and an eminent jurist nominated on government advice, allowing scope for political influence.
• Statement (d) is incorrect because under Section 20(8) of the Act, the Lokpal possesses explicit powers to give directions to prevent the destruction or tampering of records during a preliminary inquiry.
• Key Takeaway: Lokpal is a statutory body lacking constitutional status, and its search/selection committee includes active political leaders.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये

ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)

भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा

भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी

केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2022 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔