सर्व पंचवार्षिक योजनांमध्ये कृषी विकासाच्या व्यूह रचनेत समाविष्ट होते.
(a) कृषी विस्तार सेवा
(b) अनुकूल व्यापार शर्ती
(c) सिंचन विस्तार
(d) संस्थात्मक कर्ज
पर्यायी उत्तरे :
सर्व पंचवार्षिक योजनांमध्ये कृषी विकासाच्या व्यूह रचनेत समाविष्ट होते.
(a) कृषी विस्तार सेवा
(b) अनुकूल व्यापार शर्ती
(c) सिंचन विस्तार
(d) संस्थात्मक कर्ज
पर्यायी उत्तरे :
The strategy used through five year plans for agricultural development included
(a) Agricultural extension services
(b) Favourable terms of trade
(c) Expansion of irrigation
(d) Institutional credit
Answer Options:
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) ((a), (c) आणि (d)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• पंचवार्षिक योजनांमधील कृषी विकासाची व्यूहरचना:
• पहिल्या योजनेपासून नियोजन आयोगाने कृषी विकासासाठी खालील मूलभूत साधनांवर भर दिला:
• कृषी विस्तार सेवा (a): प्रयोगशाळेतील तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवणे (Lab to Land), सुधारित बियाण्यांचा प्रसार करणे.
• सिंचन विस्तार (c): मोठे धरण प्रकल्प, कालवे आणि जलसंधारणाच्या कामांद्वारे सिंचन क्षमता वाढवणे.
• संस्थात्मक पतपुरवठा (d): सावकारी पाशातून शेतकऱ्यांना सोडवण्यासाठी सहकारी सोसायट्या, बँकांचे राष्ट्रीयीकरण आणि नाबार्डची स्थापना करून संस्थात्मक कर्ज देणे.
• 'व्यापार शर्ती' (Terms of trade) बऱ्याचदा शेतीच्या विरोधात आणि उद्योगांच्या बाजूने राहिल्यामुळे ती विकासाची योजनाबद्ध व्यूहरचना नव्हती.
• म्हणून (a), (c) आणि (d) (पर्याय २) हे बरोबर उत्तर आहे.
• महत्त्वाची टीप: पंचवार्षिक योजनांमधील कृषी विकास प्रामुख्याने कृषी विस्तार सेवा, सिंचन विस्तार आणि संस्थात्मक पतपुरवठ्यावर आधारित होता.
The correct answer is Option B ((a), (c) and (d)).
Key Points:
• Five-Year Plan Strategies for Agriculture:
• Since the First Five-Year Plan, public investment in agriculture systematically focused on input-led productivity enhancements:
• Agricultural Extension Services (a): Propagating lab-to-land know-how, HYV seeds, and scientific practices through extension workers and Krishi Vigyan Kendras (KVKs).
• Expansion of Irrigation (c): Massive capital allocation for multipurpose river valley projects, canals, and tube-wells.
• Institutional Credit (d): Expansion of rural co-operative credit, nationalization of banks (1969), priority sector lending, and creation of RRBs and NABARD to displace moneylenders.
• Terms of Trade (b): Historically, terms of trade were biased *against* agriculture (industrial protectionism kept agricultural prices depressed relative to manufactured goods) and were not a proactive plan tool.
• Hence, the strategy included (a), (c), and (d).
• Key Takeaway: Five-year plan agricultural strategy consistently prioritized extension services, irrigation expansion, and institutional credit.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (Planning, 12 FYPs & NITI Aayog)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतातील आर्थिक नियोजनाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (विश्वेश्वरय्या ते सर्वोदय योजना), नियोजन आयोग व NDC
भारतामध्ये स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून आर्थिक नियोजनाची गरज प्रतिपादित करण्यात आली होती. सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यां...
१ ली ते १२ वी पंचवार्षिक योजना (१९५१-२०१७): सर्व प्रतिमाने, उद्दिष्टे, यश-अपयश, योजना सुट्टी, रोलिंग प्लॅन व LPG सुधारणा
भारताने सोव्हिएत रशियाकडून (USSR) पंचवार्षिक योजनांची प्रेरणा घेऊन १९५१ ते २०१७ या काळात एकूण १२ पंचवार्षिक योजना, ३ वार...
नीती आयोग (NITI Aayog): स्थापना, रचना, सहकारी संघराज्यवाद, बॉटम-अप दृष्टिकोन आणि प्रमुख निर्देशांक व अहवाल
भारत सरकारने ६५ वर्षे जुन्या नियोजन आयोगाच्या (Planning Commission) जागी १ जानेवारी २०१५ रोजी 'नीती आयोग' (NITI Aayog -...
MPSC Group B / Rajyaseva संपूर्ण टेस्ट सिरीज २०२६ — सर्व पेपर्स व स्पष्टीकरण!
१००+ फुल-लेंथ सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक, मागील सर्व प्रश्नपत्रिका आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह.
जागतिक व्यापार संघटनेच्या शेतीविषयक करारात कोणत्या तरतूदी आह...
राष्ट्रीय बांबू मिशन 2006-2007 मध्ये पुढीलपैकी एक सोडून इतर...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2015 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :