१९८३ मध्ये स्थापन केलेल्या सरकारिया आयोगाला खालीलपैकी कोणत्या क्षेत्रातील संबंधांचे परीक्षण करण्याचे काम सोपविण्यात आले होते?
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (केंद्र-राज्य संबंध) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• सरकारिया आयोग (१९८३–१९८८) आणि केंद्र-राज्य संबंध: भारतातील केंद्र आणि राज्य सरकारांमधील (Centre-State Relations) विद्यमान कायदेशीर, प्रशासकीय व आर्थिक व्यवस्थांचे सखोल परीक्षण करण्यासाठी केंद्र सरकारने जून १९८३ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाचे निवृत्त न्यायमूर्ती आर. एस. सरकारिया (Ranjit Singh Sarkaria) यांच्या अध्यक्षतेखाली त्रिसदस्यीय आयोग नेमला होता.
• आयोगाचे सदस्य व अहवाल: न्यायमूर्ती आर. एस. सरकारिया यांच्यासोबत बी. शिवरामन (माजी कॅबिनेट सचिव) आणि डॉ. एस. आर. सेन हे या आयोगाचे इतर दोन सदस्य होते. आयोगाने ऑक्टोबर १९८७ (अधिकृत प्रकाशन १९८८) मध्ये आपला १,६०० पानांचा ऐतिहासिक अहवाल सादर करून केंद्र-राज्य संबंध सुधारण्यासाठी एकूण २४७ महत्त्वपूर्ण शिफारसी केल्या.
• प्रमुख शिफारसी: १. कलम २६३ अंतर्गत कायमस्वरूपी आंतरराज्य परिषदेची (Inter-State Council) स्थापना करावी (जी १९९० मध्ये व्ही. पी. सिंग सरकारने स्थापन केली), २. कलम ३५६ (राष्ट्रपती राजवट) चा वापर केवळ अंतिम पर्याय म्हणून अतिशय अपवादात्मक परिस्थितीतच करावा, ३. राज्यपालांची नियुक्ती करताना संबंधित मुख्यमंत्र्यांशी सल्लामसलत करावी, आणि ४. अखिल भारतीय सेवा अधिक बळकट कराव्यात.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: आंतरराज्यीय पाणी वादांसाठी कलम २६२ अंतर्गत स्वतंत्र जलविवाद लवादाची तरतूद आहे, स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या वित्तासाठी राज्य वित्त आयोग (कलम २४३-I) असतो, तर राज्यांच्या सीमा पुनर्रचनेसाठी फाजल अली आयोग (१९५३) नेमण्यात आला होता.
• महत्त्वाची टीप: १९८३ मध्ये स्थापन झालेल्या न्यायमूर्ती आर. एस. सरकारिया आयोगाने 'केंद्र-राज्य संबंधांचे' (Centre-State Relations) परीक्षण करून २४७ शिफारसी सादर केल्या.
The correct answer is Option B (Centre-State relations).
Key Points:
• Sarkaria Commission on Centre-State Relations (1983–1988): In June 1983, the Central Government appointed a three-member Commission under the chairmanship of Justice R. S. Sarkaria (retired Judge of the Supreme Court) to comprehensively review the working of existing arrangements between the Union and the States (Centre-State Relations) across legislative, administrative, and financial spheres.
• Members & 247 Recommendations: Along with Justice Sarkaria, the commission comprised Shri B. Sivaraman and Dr. S. R. Sen. Submitting its landmark report in October 1987 (published in January 1988), the Commission rejected demands for structural curtailment of Union powers—affirming that a strong Centre is essential for national integrity—while making 247 concrete recommendations for cooperative federalism.
• Landmark Recommendations: Key proposals included: (i) establishing a permanent Inter-State Council under Article 263 (implemented in 1990); (ii) using Article 356 (President's Rule) very sparingly only as a measure of last resort; (iii) appointing eminent non-partisan outsiders as State Governors in consultation with the Chief Minister; and (iv) strengthening All-India Services.
• Distractor Analysis: Inter-State water disputes fall under Article 262 tribunals, local body finances under State Finance Commissions, and state reorganization under the Fazl Ali Commission (1953).
• Key Takeaway: The Sarkaria Commission (1983) was constituted to examine and reform Centre-State relations in India.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आणीबाणी विषयक तरतुदी व महत्त्वपूर्ण घटनादुरुस्त्या (Emergency & Amendments)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
आणीबाणी विषयक तरतुदी (भाग १८, कलम ३५२ ते ३६०): राष्ट्रीय आणीबाणी, राष्ट्रपती राजवट व आर्थिक आणीबाणी
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग १८ (कलम ३५२ ते ३६०) मध्ये आणीबाणीच्या असाधारण तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. या तरतुदींचा मूळ उद्दे...
महत्त्वपूर्ण व ऐतिहासिक घटनादुरुस्त्या (१ ली ते १०६ वी): कलम ३६८ दुरुस्ती पद्धत, ४२ वी, ४४ वी, ७३ वी, ८६ वी, १०१ वी ते १०६ वी
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग २० (कलम ३६८) मध्ये संविधानात सुधारणा करण्याचा अधिकार आणि त्याची कार्यपद्धती स्पष्ट करण्यात आली...
भारतीय राज्यघटना २०२६ चालू घडामोडी: प्रमुख घटनादुरुस्त्या, सर्वोच्च न्यायालय ऐतिहासिक निकाल, नवीन फौजदारी कायदे व पदस्थ
भारतीय राज्यघटना व कायदा चालू घडामोडी २०२६ (सप्टेंबर २०२६ पर्यंत अद्ययावत): अधिकृत घटनात्मक पदस्थ (राष्ट्रपती, CJI, CEC,...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
संविधानाच्या कलम ३४४ अंतर्गत, १९५५ मध्ये स्थापन केलेल्या पहि...
२००७ मध्ये स्थापन करण्यात आलेल्या केंद्र-राज्य संबंधांवरील द...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
