आदिवासी लोकसंख्येला सक्षम करण्यासाठी 'पंचायती राज तरतुदी (अनुसूचित क्षेत्रांमध्ये विस्तार) कायदा' (PESA) कोणत्या वर्षी लागू करण्यात आला?
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (१९९६) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• पेसा कायदा (PESA Act - २४ डिसेंबर १९९६): संविधानाच्या पाचव्या अनुसूचीतील (Fifth Schedule) आदिवासी बहुल 'अनुसूचित क्षेत्रांमध्ये' (Scheduled Areas) ७३ व्या घटनादुरुस्तीतील पंचायती राजच्या तरतुदी लागू करण्यासाठी संसदेने २४ डिसेंबर १९९६ रोजी 'पंचायतींच्या तरतुदी (अनुसूचित क्षेत्रांवर विस्तार) अधिनियम, १९९६' (Provisions of the Panchayats (Extension to the Scheduled Areas) Act - PESA, 1996) संमत केला.
• दिशा भुरिया समितीची शिफारस (१९९४–९५): संविधानाच्या कलम २४३M नुसार पाचव्या अनुसूचीतील क्षेत्रांना भाग ९ च्या तरतुदी थेट लागू होत नव्हत्या; त्यामुळे केंद्र सरकारने १९९४ मध्ये खासदार दिलीपसिंग भुरिया यांच्या अध्यक्षतेखाली समिती नेमली आणि या भुरिया समितीच्या (१९९५) शिफारशीवरूनच १९९६ चा पेसा कायदा अस्तित्वात आला.
• ग्रामसभेचे सार्वभौम अधिकार व १० राज्ये: पेसा कायद्याने आदिवासी समाजाच्या पारंपरिक रूढी, परंपरा, सांस्कृतिक ओळख आणि नैसर्गिक संसाधनांचे रक्षण करण्यासाठी 'ग्रामसभेला' केंद्रबिंदू मानले आहे (गौण वनोपजांवर मालकी हक्क, भूसंपादनापूर्वी सल्लामसलत, गौण खनिज पट्ट्यासाठी शिफारस आणि सावकारी व मद्यविक्रीवर नियंत्रण). हा कायदा सध्या महाराष्ट्रासह देशातील १० राज्यांच्या पाचव्या अनुसूची क्षेत्रात लागू आहे.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण: १९९२ मध्ये ७३ वी व ७४ वी घटनादुरुस्ती झाली, तर २००६ मध्ये अनुसूचित जमाती व इतर पारंपरिक वननिवासी (वनहक्कांची मान्यता) कायदा (FRA 2006) संमत करण्यात आला.
• महत्त्वाची टीप: दिलीपसिंग भुरिया समितीच्या शिफारशीनुसार आदिवासी स्वशासनाला बळकटी देणारा 'पेसा' (PESA) कायदा २४ डिसेंबर १९९६ रोजी लागू करण्यात आला.
The correct answer is Option B (1996).
Key Points:
• Enactment of the PESA Act (24 December 1996): To extend the provisions of Part IX of the Constitution relating to Panchayats to the Fifth Schedule tribal areas with certain modifications, Parliament enacted the Provisions of the Panchayats (Extension to the Scheduled Areas) Act, 1996 (PESA), which received Presidential assent on 24 December 1996.
• Dileep Singh Bhuria Committee (1994–95): Because Article 243M exempted Fifth Schedule areas from automatic application of the 73rd Amendment, the Union Government constituted a high-level committee chaired by MP Dileep Singh Bhuria in 1994; based on its January 1995 report, PESA was enacted in 1996.
• Empowerment of the Gram Sabha across 10 States: PESA recognizes tribal self-rule and vests sweeping powers in the Gram Sabha across 10 Fifth Schedule States (including Maharashtra, Andhra Pradesh, Telangana, Chhattisgarh, Gujarat, Himachal Pradesh, Jharkhand, Madhya Pradesh, Odisha, and Rajasthan)—granting ownership of Minor Forest Produce (MFP), mandatory consultation before land acquisition, control over local money-lending and intoxicants, and safeguarding customary tribal traditions.
• Distractor Analysis: 1992 was the year of the 73rd Amendment Act, while 2005 saw the enactment of the RTI Act and MGNREGA (followed by the Forest Rights Act in 2006).
• Key Takeaway: The PESA Act was enacted in 1996 on the recommendation of the Dileep Singh Bhuria Committee to empower tribal Gram Sabhas in Fifth Schedule areas.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आणीबाणी विषयक तरतुदी व महत्त्वपूर्ण घटनादुरुस्त्या (Emergency & Amendments)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
आणीबाणी विषयक तरतुदी (भाग १८, कलम ३५२ ते ३६०): राष्ट्रीय आणीबाणी, राष्ट्रपती राजवट व आर्थिक आणीबाणी
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग १८ (कलम ३५२ ते ३६०) मध्ये आणीबाणीच्या असाधारण तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. या तरतुदींचा मूळ उद्दे...
महत्त्वपूर्ण व ऐतिहासिक घटनादुरुस्त्या (१ ली ते १०६ वी): कलम ३६८ दुरुस्ती पद्धत, ४२ वी, ४४ वी, ७३ वी, ८६ वी, १०१ वी ते १०६ वी
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग २० (कलम ३६८) मध्ये संविधानात सुधारणा करण्याचा अधिकार आणि त्याची कार्यपद्धती स्पष्ट करण्यात आली...
भारतीय राज्यघटना २०२६ चालू घडामोडी: प्रमुख घटनादुरुस्त्या, सर्वोच्च न्यायालय ऐतिहासिक निकाल, नवीन फौजदारी कायदे व पदस्थ
भारतीय राज्यघटना व कायदा चालू घडामोडी २०२६ (सप्टेंबर २०२६ पर्यंत अद्ययावत): अधिकृत घटनात्मक पदस्थ (राष्ट्रपती, CJI, CEC,...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
७३ व्या घटनादुरुस्ती कायद्यानुसार, भारतीय संविधानाच्या अकराव...
भारतीय संविधानाच्या कलम १६७ नुसार, राज्य प्रशासनाशी संबंधित...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
