मूलभूत अधिकार सामान्यतः राज्यसंस्थेच्या अनिर्बंध व्यवहारापासून नागरिकांना संरक्षण देतात. खालीलपैकी कोणते अधिकार त्याही पुढे जाऊन व्यक्तीला इतर नागरिकांच्या व्यवहारापासून संरक्षण पुरवतात ?
(a) कलम 14
(b) कलम 15 (1)
(c) कलम 15 (2)
(d) कलम 16
(e) कलम 17
(f) कलम 22 (1)
(g) कलम 23
पर्यायी उत्तरे :
मूलभूत अधिकार सामान्यतः राज्यसंस्थेच्या अनिर्बंध व्यवहारापासून नागरिकांना संरक्षण देतात. खालीलपैकी कोणते अधिकार त्याही पुढे जाऊन व्यक्तीला इतर नागरिकांच्या व्यवहारापासून संरक्षण पुरवतात ?
(a) कलम 14
(b) कलम 15 (1)
(c) कलम 15 (2)
(d) कलम 16
(e) कलम 17
(f) कलम 22 (1)
(g) कलम 23
पर्यायी उत्तरे :
The Fundamental Rights primarily protect individuals from arbitrary state action. Which one of the following goes beyond and protects individual against the action of other private citizens? Select the correct option
(a) Article 14
(b) Article 15 (1)
(c) Article 15 (2)
(d) Article 16
(e) Article 17
(f) Article 22 (1)
(g) Article 23
Answer Options:
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) ((3) (c), (e), (g)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• मूलभूत हक्कांचे क्षैतिज व उभे स्वरूप: बहुतांश मूलभूत हक्क हे राज्यसंस्थेविरुद्ध (उभे - Vertical) संरक्षण देतात, परंतु काही विशिष्ट कलमे खाजगी व्यक्ती किंवा नागरिकांच्या शोषणाविरुद्धही (क्षैतिज - Horizontal) संरक्षण पुरवतात.
• कलम 15(2): सार्वजनिक विहिरी, दुकाने, हॉटेल्स इत्यादी ठिकाणी खाजगी व्यक्तींकडून होणाऱ्या जातीय भेदभावास प्रतिबंध करते.
• कलम 17: 'अस्पृश्यता' नष्ट करते आणि कोणत्याही खाजगी व्यक्तीने ती पाळल्यास तो दखलपात्र गुन्हा ठरवते.
• कलम 23: मानवी अपव्यापार आणि सक्तीचे श्रम (बिगारी) प्रतिबंधित करते, जे खाजगी मालक किंवा व्यक्तींवरही लागू होते.
• निष्कर्ष: (c) कलम 15(2), (e) कलम 17, आणि (g) कलम 23 हे खाजगी नागरिकांच्या विरोधात संरक्षण देतात, म्हणून पर्याय (3) योग्य आहे.
• महत्त्वाची टीप: कलम 15(2), कलम 17 आणि कलम 23 हे खाजगी व्यक्तींच्या भेदभावापासून व शोषणापासून संरक्षण देतात.
The correct answer is Option C ((c), (e), (g)).
Key Points:
• Horizontal vs. Vertical Application of Fundamental Rights: Most Fundamental Rights protect citizens against state action (vertical), but specific articles protect individuals against actions by private citizens (horizontal enforcement / against private parties).
• Article 15(2): Prohibits denial of access to public shops, public restaurants, wells, and bathing ghats maintained out of state funds *or dedicated to the use of the general public*, protecting individuals against discrimination by private citizens.
• Article 17: Abolishes 'Untouchability' and makes its practice in any form a punishable offense, binding upon private individuals.
• Article 23: Prohibits human trafficking and forced labor (*begar*), enforceable against private employers and individuals.
• Conclusion: Articles 15(2), 17, and (g) Article 23 form the correct combination (c, e, g), matching option (3).
• Key Takeaway: Articles 15(2), 17, and 23 protect individuals against discriminatory and exploitative actions by private citizens.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'नागरिकत्व, मूलभूत हक्क, मार्गदर्शक तत्त्वे व मूलभूत कर्तव्ये (Citizenship, FRs, DPSP & Fundamental Duties)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतीय नागरिकत्व (भाग २, कलम ५ ते ११): संपादन, समाप्ती, नागरिकत्व दुरुस्ती कायदा (CAA २०१९) व NRI/PIO/OCI संकल्पना
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग २ (कलम ५ ते ११) मध्ये नागरिकत्वाविषयीच्या सर्व मूलभूत आणि तांत्रिक तरतुदी समाविष्ट आहेत. आधुनिक...
मूलभूत हक्क (भाग ३, कलम १२ ते ३० - भारताचा मॅग्नाकार्टा): समता, स्वातंत्र्य, शोषणाविरुद्ध, धर्मस्वातंत्र्य व शैक्षणिक हक्क
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ३ (कलम १२ ते ३५) ला 'भारताचा मॅग्नाकार्टा' (Magna Carta of India) म्हटले जाते. १२१५ मध्ये इंग्ल...
घटनात्मक उपाययोजनेचा हक्क (कलम ३२ व २२६): ५ रिट्स (प्राधिलेख) - बंदी प्रत्यक्षीकरण, परमादेश, प्रतिषेध, उत्प्रेषण व अधिकार पृच्छा
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी संविधान सभेत विचारलेल्या एका ऐतिहासिक प्रश्नाला उत्तर देताना ठामपणे प्रतिपादन केले होते की, "ज...
मार्गदर्शक तत्त्वे - DPSP (भाग ४, कलम ३६ ते ५१): समाजवादी, गांधीवादी व उदारमतवादी तत्त्वे, समान नागरी कायदा (UCC) व खटले
भारतीय संविधानाच्या भाग ४ (कलम ३६ ते ५१) मध्ये राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (Directive Principles of State Policy -...
मूलभूत कर्तव्ये (भाग ४A, कलम ५१A): स्वर्णसिंग समिती, वर्मा समिती, ११ मूलभूत कर्तव्ये व घटनादुरुस्त्या
२६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आलेल्या मूळ राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश नव्हता; केवळ नागरिकांचे मूलभूत हक्क आणि रा...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
खालील विधाने पहा : (a) काहींच्या मते आसाम हा शब्द संस्कृत शब...
नगरपरिषदेच्या एखाद्या वॉर्डातील मद्यविक्रीची अनुज्ञप्ती रद्द...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
