📅MPSC Rajyaseva Mains P2 2023 PaperGoogle वर फॉलो करा

केंद्रीय दक्षता आयोगाची (CVC) स्थापना कोणत्या समितीच्या शिफारशीवरून करण्यात आली?

The Central Vigilance Commission (CVC) was set up on the recommendation of which committee?
पर्याय (Options):
a
संथानम समिती
Santhanam Committee
✓ योग्य उत्तर
b
गोरवाला समिती
Gorwala Committee
c
कृपलानी समिती
Kripalani Committee
d
दत्त समिती
Dutt Committee
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (संथानम समिती) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• के. संथानम समिती (१९६२–१९६४): केंद्र सरकारच्या प्रशासनातील भ्रष्टाचाराला आळा घालण्यासाठी १९६२ मध्ये तत्कालीन गृहमंत्री लाल बहादूर शास्त्री यांनी खासदार के. संथानम यांच्या अध्यक्षतेखाली 'भ्रष्टाचार प्रतिबंधक समिती' (Committee on Prevention of Corruption) स्थापन केली होती.
• केंद्रीय दक्षता आयोगाची (CVC) स्थापना: संथानम समितीच्या शिफारशीवरून केंद्र सरकारच्या कार्यकारी ठरावाद्वारे ११ फेब्रुवारी १९६४ रोजी केंद्रीय दक्षता आयोगाची (Central Vigilance Commission - CVC) सर्वोच्च दक्षता संस्था म्हणून स्थापना करण्यात आली (एन. श्रीनिवास राव हे पहिले मुख्य दक्षता आयुक्त होते).
• वैधानिक दर्जा (२००३) व रचना: सर्वोच्च न्यायालयाच्या *विनीत नारायण खटल्यातील (१९९७)* निर्देशांनुसार संसदेने 'केंद्रीय दक्षता आयोग कायदा, २००३' संमत करून CVC ला बहुसदस्यीय वैधानिक दर्जा (Statutory Status) दिला. या आयोगात १ मुख्य दक्षता आयुक्त आणि कमाल २ दक्षता आयुक्त असतात.
• नियुक्ती व कार्यकाळ: पंतप्रधान (अध्यक्ष), केंद्रीय गृहमंत्री आणि लोकसभेतील विरोधी पक्षनेता यांच्या निवड समितीच्या शिफारशीनुसार राष्ट्रपती त्यांची नियुक्ती करतात; त्यांचा कार्यकाळ ४ वर्षे किंवा वयाची ६५ वर्षे (यापैकी जे आधी येईल तो) इतका असतो.
• महत्त्वाची टीप: के. संथानम समितीच्या शिफारशीनुसार फेब्रुवारी १९६४ मध्ये केंद्रीय दक्षता आयोगाची (CVC) स्थापना झाली आणि २००३ च्या कायद्याने त्याला वैधानिक दर्जा देण्यात आला.

The correct answer is Option A (Santhanam Committee).

Key Points:
• K. Santhanam Committee (1962–1964): The Central Vigilance Commission (CVC) was established in February 1964 by an executive resolution of the Government of India based on the recommendations of the *Committee on Prevention of Corruption* chaired by Shri K. Santhanam.
• Conferment of Statutory Status (2003): Originally neither a constitutional nor a statutory body, the CVC was accorded statutory status following the Supreme Court's judgment in *Vineet Narain vs. Union of India (1997)* through the enactment of the Central Vigilance Commission Act, 2003.
• Composition & Tenure: The CVC is a multi-member body consisting of a Central Vigilance Commissioner and not more than two Vigilance Commissioners, appointed by the President on the recommendation of a three-member committee (Prime Minister, Union Home Minister, and Leader of the Opposition in Lok Sabha). They hold office for a term of 4 years or until the age of 65 years, whichever is earlier.
• Distractor Analysis: The Gorwala Report (1951) examined public administration integrity, the J. B. Kripalani Committee (1953–55) investigated railway corruption, and the Subimal Dutt Committee (1969) inquired into industrial licensing.
• Key Takeaway: The Central Vigilance Commission (CVC) was set up in 1964 on the recommendation of the K. Santhanam Committee and gained statutory status in 2003.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये

ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)

भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा

भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी

केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2023 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔