काळा चोर रस्त्यातून जोराने धावत होता. या वाक्याचे वाक्य पृथक्करण केल्यास उद्देश्यविस्तार व विधेयविस्तार अचूक असलेला पर्याय ओळखा.
| उद्देश्यविस्तार | विधेयविस्तार
(a) | काळा | रस्त्यातून
(b) | चोर | धावत होता.
(c) | काळा चोर | जोराने धावत होता.
(d) | काळा | जोराने

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) ((a) व (d) बरोबर (b) व (c) चूक) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• संकल्पना: वाक्य पृथक्करण करताना मुख्य कर्त्याला 'उद्देश्य' म्हणतात आणि त्याच्याबद्दल माहिती देणाऱ्या शब्दांना 'उद्देश्यविस्तार' म्हणतात. तसेच मुख्य क्रियापदाला 'विधेय' म्हणतात आणि क्रिया कशी, केव्हा, कोठे घडली हे सांगणाऱ्या शब्दांना (क्रियाविशेषणांना) 'विधेयविस्तार' म्हणतात.
• योग्य पर्याय विश्लेषण: "काळा चोर रस्त्यातून जोराने धावत होता."
• १. कर्ता (उद्देश्य): चोर.
• २. उद्देश्यविस्तार (कर्त्याचे विशेषण): काळा.
• ३. क्रियापद (विधेय): धावत होता.
• ४. विधेयविस्तार (क्रियाविशेषण): रस्त्यातून, जोराने. (येथे कोठून व कसा धावत होता याचे उत्तर मिळते).
• पर्याय (a) मध्ये उद्देश्यविस्तार 'काळा' व विधेयविस्तार 'रस्त्यातून' दिला आहे, जो अंशतः बरोबर आहे. पर्याय (d) मध्ये उद्देश्यविस्तार 'काळा' व विधेयविस्तार 'जोराने' दिला आहे, जो देखील बरोबर आहे. आयोगाच्या उत्तरतालिकेनुसार (a) आणि (d) मधील वर्गीकरण योग्य मानले आहे, कारण 'रस्त्यातून' आणि 'जोराने' दोन्ही विधेयविस्ताराचेच भाग आहेत. त्यामुळे पर्याय ४ योग्य आहे.
• इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
• (b) चुकीचा आहे कारण 'चोर' हा उद्देश्य आहे, विस्तार नाही.
• (c) चुकीचा आहे कारण 'काळा चोर' एकत्रित उद्देश्यविस्तार नसून त्यात मूळ कर्ताही आहे.
• परीक्षेच्या दृष्टिकोनातून: कर्त्याच्या आधी येणारी विशेषणे हा उद्देश्यविस्तार असतो, आणि क्रियापदाच्या आधी येणारे क्रियाविशेषण अव्यय हा विधेयविस्तार असतो.
• महत्त्वाची टीप: लक्षात ठेवा: कर्त्याची विशेषणे म्हणजे उद्देश्यविस्तार, आणि क्रिया कशी, कोठे घडली हे सांगणारे शब्द म्हणजे विधेयविस्तार.