प्रसिद्ध मंडळ खटल्यामध्ये (1992) सर्वोच्च न्यायालयाने मागासवर्गीयांसाठी नोकऱ्यांमध्ये आरक्षणाची तरतूद असलेल्या अनुच्छेद 16(4) च्या व्याप्तीचे सर्वकष परीक्षण केले. सर्वोच्च न्यायालयाने या बाबतीत खालीलपैकी कोणते निर्णय दिले ?
(a) न्यायालयाने उच्च जातीच्या गरीब घटकासाठी केलेले 10% आरक्षण रद्द केले.
(b) इतर मागासवर्गीयांसाठी केलेले 27% आरक्षण घटनात्मकदृष्ट्या कांही अटीसह वैध ठरविले.
(c) इतर मागासवर्गीयांपैकी उन्नत गटात (creamy layer) असलेल्या प्रगत घटकांना आरक्षणाच्या लाभातून वगळले जावे.
वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहे/त ?
प्रसिद्ध मंडळ खटल्यामध्ये (1992) सर्वोच्च न्यायालयाने मागासवर्गीयांसाठी नोकऱ्यांमध्ये आरक्षणाची तरतूद असलेल्या अनुच्छेद 16(4) च्या व्याप्तीचे सर्वकष परीक्षण केले. सर्वोच्च न्यायालयाने या बाबतीत खालीलपैकी कोणते निर्णय दिले ?
(a) न्यायालयाने उच्च जातीच्या गरीब घटकासाठी केलेले 10% आरक्षण रद्द केले.
(b) इतर मागासवर्गीयांसाठी केलेले 27% आरक्षण घटनात्मकदृष्ट्या कांही अटीसह वैध ठरविले.
(c) इतर मागासवर्गीयांपैकी उन्नत गटात (creamy layer) असलेल्या प्रगत घटकांना आरक्षणाच्या लाभातून वगळले जावे.
वरीलपैकी कोणते विधान/ने बरोबर आहे/त ?
In the famous 'Mandal Case' (1992) the scope and extent of Article-16(4), which provides for reservation of jobs in favour of backward classes, has been examined thoroughly by the Supreme Court. Which are the following decisions are given by the Supreme Court ?
(a) The court rejected the additional reservation of 10% for poorer sections of higher castes.
(b) The court upheld the constitutional validity of 27% reservation for the OBC's with certain conditions.
(c) The advanced sections among the OBC's (the creamy layer) should be excluded from the list of beneficiaries of reservation.
Which among the above statements is/are correct?
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) ((a), (b) आणि (c)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• इंदिरा साहनी वि. भारत सरकार (१९९२) - मंडळ खटला:
• ९ न्यायाधीशांच्या घटनापीठाने कलम १६(४) च्या आरक्षणाच्या तरतुदींचे सर्वकष परीक्षण करून पुढील महत्त्वाचे निकाल दिले:
• इतर मागासवर्गीयांसाठीचे (OBC) २७% आरक्षण काही अटींसह घटनात्मकदृष्ट्या वैध ठरवले विधान (b) बरोबर.
• OBC मधील सधन घटकांना (उन्नत व प्रगत गट / Creamy Layer) आरक्षणाच्या लाभातून वगळण्याचा आदेश दिला विधान (c) बरोबर.
• नरसिंह राव सरकारने उच्च जातींमधील आर्थिक दुर्बलांसाठी दिलेले १०% आरक्षण रद्दबातल केले (कारण केवळ आर्थिक निकषावर आरक्षण देण्याची तरतूद मूळ घटनेत नव्हती) विधान (a) बरोबर.
• आरक्षणाची एकूण मर्यादा ५०% पेक्षा अधिक असू नये असा महत्त्वाचा नियम घालून दिला.
• म्हणून वरील सर्व विधाने (a), (b) आणि (c) बरोबर आहेत.
• महत्त्वाची टीप: मंडळ खटल्यात (१९९२) २७% ओबीसी आरक्षण वैध ठरवले, क्रीमी लेअरला वगळले आणि उच्च जातींचे १०% आर्थिक आरक्षण रद्द केले.
The correct answer is Option D ((a), (b) and (c)).
Key Points:
• Indra Sawhney v. Union of India (1992) - Mandal Case:
• In this landmark 9-judge bench ruling, the Supreme Court examined the scope of Article 16(4):
• Upheld the constitutional validity of 27% reservation for OBCs subject to certain conditions Statement (b) is correct.
• Directed that the advanced sections among OBCs (Creamy Layer) must be excluded from the benefit of reservation Statement (c) is correct.
• Struck down the Narasimha Rao government's executive notification providing 10% additional reservation for economically backward sections of higher castes (until later constitutionally enabled via 103rd Amendment in 2019) Statement (a) is correct.
• Imposed an overall cap of 50% on total reservations, barring extraordinary situations.
• Hence, all statements (a), (b), and (c) are correct.
• Key Takeaway: Mandal Case (1992) upheld 27% OBC reservation, excluded creamy layer, and struck down 10% economic quota.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
लोकसभा शासनाविरुद्ध खालीलपैकी कोणत्या मार्गाने अविश्वास व्यक...
महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरो...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2017 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?