भारतात खालीलपैकी कोणत्या परिस्थितीत प्रशासकीय अधिकाऱ्याने बजावलेल्या स्वेच्छानिर्णय अधिकाराचे न्यायिक पुनर्विलोकन होऊ शकते ?
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (निर्णयप्रक्रिया बरोबर झाली किंवा नाही हे पडताळण्यासाठी) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• प्रशासकीय अधिकारांचे न्यायालयीन पुनर्विलोकन (Judicial Review):
• टाटा सेल्युलर खटल्यातील (1994) तत्त्व: सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की, न्यायालयीन पुनर्विलोकन हे प्रशासकीय निर्णयाच्या गुणवत्तेवर किंवा योग्यतेवर अपील नसते, तर निर्णय घेण्याच्या पद्धतीची व प्रक्रियेची (Decision-making process) तपासणी असते.
• न्यायालय प्रशासकाच्या जागी स्वतः बसून निर्णयाच्या योग्यतेची पडताळणी करत नाही अथवा साक्षीपुराव्याचे पुनर्मूल्यांकन करत नाही.
• निर्णयप्रक्रिया कायदेशीर, निष्पक्ष, तर्कसंगत आणि नैसर्गिक न्यायाला धरून झाली आहे की नाही हे तपासण्यासाठीच न्यायालय हस्तक्षेप करू शकते.
• त्यामुळे पर्याय क्रमांक (3) 'निर्णयप्रक्रिया बरोबर झाली किंवा नाही हे पडताळण्यासाठी' हे अचूक उत्तर आहे.
• महत्त्वाची टीप: न्यायालयीन पुनर्विलोकन प्रशासकीय निर्णयाच्या योग्यतेवर नव्हे, तर निर्णयप्रक्रिया योग्य होती की नाही हे तपासण्यापुरते मर्यादित असते.
The correct answer is Option C (To examine decision making process).
Key Points:
• Scope of Judicial Review of Administrative Discretion in India:
• Review of Decision-Making Process: The Supreme Court has repeatedly held (*Tata Cellular v. Union of India*, 1994) that judicial review is not an appeal from a decision, but a review of the manner in which the decision was made. The court does not substitute its view for that of the administrator; it only examines whether the decision-making process was legal, rational, fair, and procedural.
• Courts do not sit as appellate bodies to judge the subjective correctness/merits of the decision or to re-appreciate evidence on record.
• Hence, courts intervene to examine the decision-making process (Option 3).
• Key Takeaway: Judicial review examines the legality and fairness of the decision-making process, not the merits/correctness of the decision itself.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
भारतीय संविधानातील कोणता भाग हा महिलांच्या सन्मानाला न शोभणा...
खालीलपैकी प्रशासकीय न्यायाधिकरणे कोणती आहेत ? (a) प्राप्तीकर...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2014 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?