आयात पर्यायतेमध्ये खालील प्रकारांचा समावेश असतो :
(a) भांडवली वस्तूंची आयात.
(b) उपभोग्य वस्तूंच्या आयातीला भांडवली वस्तूंच्या आयातीचा पर्याय.
(c) कच्च्या मालाची आयात
(d) आयात वस्तूंना स्वदेशात उत्पादित केलेल्या वस्तूंचा पर्याय.
पर्यायी उत्तरे :
(1) (a) फक्त
(2) (a) आणि (d)
(3) (b) आणि (d)
(4) (b) आणि (c)
आयात पर्यायतेमध्ये खालील प्रकारांचा समावेश असतो :
(a) भांडवली वस्तूंची आयात.
(b) उपभोग्य वस्तूंच्या आयातीला भांडवली वस्तूंच्या आयातीचा पर्याय.
(c) कच्च्या मालाची आयात
(d) आयात वस्तूंना स्वदेशात उत्पादित केलेल्या वस्तूंचा पर्याय.
पर्यायी उत्तरे :
(1) (a) फक्त
(2) (a) आणि (d)
(3) (b) आणि (d)
(4) (b) आणि (c)
Import substitution includes the following types:
(a) Import of capital goods.
(b) Substitution of capital goods imports for consumer goods imports.
(c) Import of raw materials.
(d) Substitution of home produced goods for imported goods.
Answer options:
(1) (a) only
(2) (a) and (d)
(3) (b) and (d)
(4) (b) and (c)
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) ((b) आणि (d)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• मुख्य संकल्पना
• आयात पर्यायीकरण (Import Substitution) हे परकीय अवलंबित्व कमी करून देशांतर्गत उद्योगांना प्रोत्साहन देणारे व्यापार धोरण आहे.
• योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण
• आयात पर्यायीकरणाचे प्रमुख प्रकार पुढीलप्रमाणे आहेत:
• (b) उपभोग्य वस्तूंच्या आयातीला भांडवली वस्तूंच्या आयातीचा पर्याय देणे: म्हणजेच तयार चैनीच्या/उपभोग्य वस्तू आयात करण्याऐवजी देशात उत्पादन वाढवणारी यंत्रसामग्री (भांडवली वस्तू) आयात करणे.
• (d) आयात वस्तूंना स्वदेशात उत्पादित केलेल्या वस्तूंचा पर्याय देणे: ज्या वस्तू आपण बाहेरून मागवतो त्यांचे उत्पादन देशातच सुरू करणे.
• केवळ कच्चा माल किंवा भांडवली वस्तू आयात करणे म्हणजे आयात पर्यायीकरण नव्हे; त्यामुळे (b) आणि (d) हे योग्य प्रकार आहेत.
• महत्त्वाची तथ्ये
• भारताने दुसऱ्या व तिसऱ्या पंचवार्षिक योजनेत महालनोबिस मॉडेलनुसार आयात पर्यायीकरणाचा मोठ्या प्रमाणावर अवलंब केला होता.
• परीक्षेतील ट्रॅप
• 'आयात करणे' आणि 'आयात पर्यायीकरण करणे' यातील संकल्पनात्मक भेद ओळखणे आवश्यक आहे.
• इतर पर्याय
• विधान (a) आणि (c) मध्ये पर्यायीकरणाची प्रक्रिया स्पष्ट होत नाही; म्हणून पर्याय (3) बरोबर आहे.
• महत्त्वाची टीप: आयात पर्यायीकरणामध्ये आयात वस्तूंचे देशांतर्गत उत्पादन करणे आणि उपभोग्य वस्तूंच्या ऐवजी भांडवली वस्तूंची आयात करणे समाविष्ट असते.
The correct answer is Option C ((b) and (d)).
Key Points:
• Core Concept
• Import Substitution Industrialization (ISI) is a developmental trade strategy aimed at reducing external dependence by fostering domestic production capabilities.
• Why Correct
• Economic literature delineates two core stages/types of import substitution:
• 1. Direct Substitution: Replacing imported final consumer goods with domestic manufacturing (Statement (d)).
• 2. Factor/Capital Reallocation: Substituting the import of non-essential finished consumer goods by importing essential capital goods and machinery to build domestic manufacturing capacity (Statement (b)).
• Simply 'importing capital goods' (a) or 'importing raw materials' (c) represents routine trade transactions rather than substitution mechanisms.
• Thus, (b) and (d) precisely capture the analytical types of import substitution.
• Key Details
• India's Second and Third Five-Year Plans heavily relied on Mahalanobis-led import substitution models.
• Exam Traps
• Do not confuse routine imports with the economic strategy of 'substitution'.
• Other Options
• Options containing isolated imports ((a) or (c)) describe import components rather than substitution strategies.
• Key Takeaway: Import substitution involves replacing imported goods with domestic production and shifting imports from consumer to capital goods.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'परकीय व्यापार, व्यवहार तोल व आंतरराष्ट्रीय आर्थिक संस्था (Foreign Trade & BoP)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारताचा परकीय व्यापार (Foreign Trade): रचना, दिशा, प्रमुख निर्यात-आयात वस्तू व देश, परकीय व्यापार धोरण (FTP २०२३) आणि SEZ कायदा
परकीय व्यापार (Foreign Trade) हा देशाच्या आर्थिक विकासाचा इंजिन मानला जातो. यामध्ये एका देशाने जगातील इतर देशांशी केलेल्...
व्यवहार तोल (Balance of Payments - BoP): चालू खाते वि. भांडवली खाते, रुपयाची परिवर्तनीयता (तारापोर समिती) व रुपया अवमूल्यन इतिहास
व्यवहार तोल (Balance of Payments - BoP) हे एका निश्चित कालावधीत (साधारणपणे १ आर्थिक वर्षात) देशातील रहिवासी आणि उर्वरित...
आंतरराष्ट्रीय वित्तीय व व्यापार संस्था: आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF), जागतिक बँक गट (World Bank Group), WTO आणि ब्रिक्स बँक (NDB)
दुसऱ्या महायुद्धानंतर जागतिक आर्थिक स्थैर्य आणि पुनर्बांधणीसाठी जुलै १९४४ मध्ये अमेरिकेतील न्यू हॅम्पशायर येथील ब्रेटन व...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
कूळ सुधारणा कार्यक्रमात खालील कोणत्या बाबींचा समावेश नाही ?...
उत्पन्न दारिद्र्याची व्याख्या कशी केली जाते ? (1) किमान जीवन...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :