खालील विधाने भारतातील आर्थिक सुधारणांच्या पार्श्वभूमीशी संबंधित आहेत.
(a) आर्थिक सुधारणांचा मुख्य जोर हा बाजारपेठेला मध्यवर्ती निर्णयकर्ता बनवणे असा होता.
(b) आर्थिक सुधारणांच्या अंतर्गत, अर्थव्यवस्थेची पुनर्रचना ही केंद्रीकृत नियोजनाने केली गेली.
(c) देशाची अर्थव्यवस्था ही जागतिक अर्थव्यवस्थेशी जोडण्यासाठी रुपया हा पूर्णपणे परिवर्तनीय केला गेला.
(d) भारतीय अर्थव्यवस्थेत सुधारणा घडवण्याचे प्रयत्न 1980 च्या मध्यापासून सुरू झाले.
वरीलपैकी कोणती विधाने खरी नाहीत ?
खालील विधाने भारतातील आर्थिक सुधारणांच्या पार्श्वभूमीशी संबंधित आहेत.
(a) आर्थिक सुधारणांचा मुख्य जोर हा बाजारपेठेला मध्यवर्ती निर्णयकर्ता बनवणे असा होता.
(b) आर्थिक सुधारणांच्या अंतर्गत, अर्थव्यवस्थेची पुनर्रचना ही केंद्रीकृत नियोजनाने केली गेली.
(c) देशाची अर्थव्यवस्था ही जागतिक अर्थव्यवस्थेशी जोडण्यासाठी रुपया हा पूर्णपणे परिवर्तनीय केला गेला.
(d) भारतीय अर्थव्यवस्थेत सुधारणा घडवण्याचे प्रयत्न 1980 च्या मध्यापासून सुरू झाले.
वरीलपैकी कोणती विधाने खरी नाहीत ?
Following are the statements related to background of economic reforms.
(a) Main thrust of economic reforms in India was to make market the central decision-maker in economic system.
(b) Restructuring of economy under economic reforms era was done through centralised planning.
(c) In order to integrate domestic economy with global economy, full convertibility of rupee was introduced.
(d) Efforts towards reforming India began in mid - 1980s.
Which of the above statements are not true?
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) ((b) आणि (c)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• विधान (a) खरे आहे: 1991 च्या आर्थिक सुधारणांनी भारताला राज्य-नियंत्रित अर्थव्यवस्थेकडून बाजारपेठ-केंद्रित अर्थव्यवस्थेकडे नेले, ज्यामुळे बाजारपेठ मुख्य निर्णयकर्ता बनली.
• विधान (b) खरे नाही: आर्थिक सुधारणांमधील पुनर्रचना ही विकेंद्रीकरण, उदारीकरण आणि खाजगीकरणावर आधारित होती, तर केंद्रीकृत नियोजन हे 1991 पूर्वीच्या समाजवादी स्वरूपाच्या अर्थव्यवस्थेचे वैशिष्ट्य होते.
• विधान (c) खरे नाही: भारताने चालू खात्यावर अंशतः परिवर्तनीयता स्वीकारली, परंतु भांडवली खात्यावर पूर्ण परिवर्तनीयता अद्याप पूर्णपणे लागू केलेली नाही.
• विधान (d) खरे आहे: भारतीय अर्थव्यवस्थेत सुधारणा घडवण्याचे प्राथमिक प्रयत्न 1980 च्या मध्यापासून (राजीव गांधींच्या काळात) सुरू झाले होते.
• त्यामुळे विधान (b) आणि (c) चुकीची असून पर्याय (3) योग्य आहे.
• महत्त्वाची टीप: त्यामुळे विधान (b) आणि (c) चुकीची असून पर्याय (3) योग्य आहे.
The correct answer is Option C ((b) and (c)).
Key Points:
• Statement (a) is true: The 1991 economic reforms shifted India from a state-controlled regime towards a market-driven economy, making the market the central decision-maker.
• Statement (b) is not true: Economic restructuring under the reforms dismantled centralized planning, moving towards liberalization, privatization, and globalization (LPG), whereas centralized planning was a feature of the pre-1991 socialist-leaning directive model.
• Statement (c) is not true: India introduced partial convertibility (Liberalised Exchange Rate Management System - LERMS in 1992) on the current account, but full convertibility on the capital account has still not been fully implemented, making this statement factually incorrect.
• Statement (d) is true: Initial deregulatory steps and liberalization efforts actually began in the mid-1980s under Rajiv Gandhi's administration, setting the stage for the major structural reforms of 1991.
• Therefore, statements (b) and (c) are incorrect, making option (3) the right choice.
• Key Takeaway: Statements (b) and (c) are false because reforms used market mechanisms instead of centralized planning, and full rupee convertibility was not introduced.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (Planning, 12 FYPs & NITI Aayog)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतातील आर्थिक नियोजनाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (विश्वेश्वरय्या ते सर्वोदय योजना), नियोजन आयोग व NDC
भारतामध्ये स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून आर्थिक नियोजनाची गरज प्रतिपादित करण्यात आली होती. सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यां...
१ ली ते १२ वी पंचवार्षिक योजना (१९५१-२०१७): सर्व प्रतिमाने, उद्दिष्टे, यश-अपयश, योजना सुट्टी, रोलिंग प्लॅन व LPG सुधारणा
भारताने सोव्हिएत रशियाकडून (USSR) पंचवार्षिक योजनांची प्रेरणा घेऊन १९५१ ते २०१७ या काळात एकूण १२ पंचवार्षिक योजना, ३ वार...
नीती आयोग (NITI Aayog): स्थापना, रचना, सहकारी संघराज्यवाद, बॉटम-अप दृष्टिकोन आणि प्रमुख निर्देशांक व अहवाल
भारत सरकारने ६५ वर्षे जुन्या नियोजन आयोगाच्या (Planning Commission) जागी १ जानेवारी २०१५ रोजी 'नीती आयोग' (NITI Aayog -...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2019 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :