📅MPSC Rajyaseva Mains P2 2013 PaperGoogle वर फॉलो करा

कलम 23 मधील 'बिगारी' या संकल्पनेचा अर्थ स्पष्ट करणाऱ्या खालील विधानांचा विचार करा :
(a) सक्तीचे श्रम
(b) शारीरिक क्षमतेपलिकडे काम करण्याची सक्ती करणे
(c) अनैच्छिक दास्यत्व
(d) विशिष्ट मालकासाठी काम करणे आणि त्याच्या परवानगीशिवाय अन्यत्र नोकरी न स्विकारणे.
बरोबर विधानांची निवड करा :

Consider the following statements stating the meaning of the concept of 'Begari' in Article 23:
(a) Forced labour
(b) To make compulsion to work beyond physical capacity.
(c) Involuntary servitude
(d) To work for a particular master and not to seek employment elsewhere without his permission
Choose the right combination of correct statements:

पर्याय (Options):
a
(a) केवळ (a) बरोबर आहे.
(a) alone is correct
b
(2) (a) आणि (b) बरोबर आहेत.
(a) and (b) are correct
c
(3) (a), (b) आणि (c) बरोبر आहेत.
(a), (b) and (c) are correct
d
(4) सर्व बरोबर आहेत.
all are correct
✓ योग्य उत्तर
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय d
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) ((4) सर्व बरोबर आहेत.) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• संविधानाचे कलम 23: मानवी अपव्यापार, बिगारी (Begar) आणि इतर सक्तीचे श्रम प्रतिबंधित करते.
• सर्वोच्च न्यायालयाचा अर्थ: *पीपल्स युनियन फॉर डेमोक्रॅटिक राइट्स विरुद्ध भारत संघ* (आशियाड कामगार खटला, 1982) या ऐतिहासिक निकालामध्ये न्यायालयाने 'बिगारी' व सक्तीच्या श्रमाचा विस्तृत अर्थ लावला आहे, ज्यामध्ये सक्तीचे श्रम (a), शारीरिक क्षमतेपलीकडे काम करणे (b), अनैच्छिक दास्यत्व (c) आणि मालकाच्या परवानगीशिवाय दुसरीकडे नोकरी न करू देण्याची वेठबिगारीची बंधने (d) या सर्व बाबी समाविष्ट आहेत.
• निष्कर्ष: दिलेली सर्व विधाने (a, b, c आणि d) 'बिगारी' या संकल्पनेचा अर्थ अचूकपणे स्पष्ट करतात, त्यामुळे पर्याय (4) योग्य आहे.
• महत्त्वाची टीप: कलम 23 मधील 'बिगारी' व सक्तीच्या श्रमामध्ये विनावेतन सक्तीचे काम, दास्यत्व आणि वेठबिगारीचे सर्व प्रकार समाविष्ट आहेत.

The correct answer is Option D (all are correct).

Key Points:
• Article 23 of the Constitution: Prohibits traffic in human beings, *begar*, and other similar forms of forced labour.
• Judicial Interpretation of 'Begari': In landmark cases such as *Peoples Union for Democratic Rights (PUDR) v. Union of India* (Asiad Workers Case, 1982), the Supreme Court broadly interpreted *begar* and forced labour to include situations where a person provides labor or service under compulsion, without adequate remuneration, or against their will, covering forced labor (a), excess physical compulsion (b), involuntary servitude (c), and bonded restrictions preventing alternative employment under a master (d).
• Conclusion: All statements (a), (b), (c), and (d) correctly define facets of 'Begari' and forced labour under Article 23.
• Key Takeaway: Under Article 23, 'Begari' and forced labor encompass forced servitude, unremunerated physical compulsion, and bonded restrictions.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'नागरिकत्व, मूलभूत हक्क, मार्गदर्शक तत्त्वे व मूलभूत कर्तव्ये (Citizenship, FRs, DPSP & Fundamental Duties)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

भारतीय नागरिकत्व (भाग २, कलम ५ ते ११): संपादन, समाप्ती, नागरिकत्व दुरुस्ती कायदा (CAA २०१९) व NRI/PIO/OCI संकल्पना

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग २ (कलम ५ ते ११) मध्ये नागरिकत्वाविषयीच्या सर्व मूलभूत आणि तांत्रिक तरतुदी समाविष्ट आहेत. आधुनिक...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 28 मि. वाचन

मूलभूत हक्क (भाग ३, कलम १२ ते ३० - भारताचा मॅग्नाकार्टा): समता, स्वातंत्र्य, शोषणाविरुद्ध, धर्मस्वातंत्र्य व शैक्षणिक हक्क

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ३ (कलम १२ ते ३५) ला 'भारताचा मॅग्नाकार्टा' (Magna Carta of India) म्हटले जाते. १२१५ मध्ये इंग्ल...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

घटनात्मक उपाययोजनेचा हक्क (कलम ३२ व २२६): ५ रिट्स (प्राधिलेख) - बंदी प्रत्यक्षीकरण, परमादेश, प्रतिषेध, उत्प्रेषण व अधिकार पृच्छा

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी संविधान सभेत विचारलेल्या एका ऐतिहासिक प्रश्नाला उत्तर देताना ठामपणे प्रतिपादन केले होते की, "ज...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

मार्गदर्शक तत्त्वे - DPSP (भाग ४, कलम ३६ ते ५१): समाजवादी, गांधीवादी व उदारमतवादी तत्त्वे, समान नागरी कायदा (UCC) व खटले

भारतीय संविधानाच्या भाग ४ (कलम ३६ ते ५१) मध्ये राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (Directive Principles of State Policy -...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 22 मि. वाचन

मूलभूत कर्तव्ये (भाग ४A, कलम ५१A): स्वर्णसिंग समिती, वर्मा समिती, ११ मूलभूत कर्तव्ये व घटनादुरुस्त्या

२६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आलेल्या मूळ राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश नव्हता; केवळ नागरिकांचे मूलभूत हक्क आणि रा...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2013 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔