भारतातील बेरोजगारीचे प्रमाण कमी करण्यासाठी विविध कार्यक्रम राबविण्यात आले, त्यासंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या.
अ. 1979 साली ग्रामीण भागातील युवकांना स्वयंरोजगारासाठी प्रशिक्षण योजना, एकात्मिक ग्रामीण विकास कार्यक्रम (आय.आर.डी.पी.) अंतर्गत सुरू करण्यात आली.
ब. राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा (2005) अंतर्गत जिल्हाधिकारी / मुख्य कार्यकारी अधिकारी कार्यालय जिल्हा पातळीवरील रोजगार हमी कार्यक्रमासाठी जबाबदार असेल.
वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने सत्य आहे/त ?
भारतातील बेरोजगारीचे प्रमाण कमी करण्यासाठी विविध कार्यक्रम राबविण्यात आले, त्यासंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या.
अ. 1979 साली ग्रामीण भागातील युवकांना स्वयंरोजगारासाठी प्रशिक्षण योजना, एकात्मिक ग्रामीण विकास कार्यक्रम (आय.आर.डी.पी.) अंतर्गत सुरू करण्यात आली.
ब. राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा (2005) अंतर्गत जिल्हाधिकारी / मुख्य कार्यकारी अधिकारी कार्यालय जिल्हा पातळीवरील रोजगार हमी कार्यक्रमासाठी जबाबदार असेल.
वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने सत्य आहे/त ?
Consider the following statements regarding various programs implemented to reduce the unemployment rate in India.
a. In 1979, a training program for self-employment of rural youth was launched under the Integrated Rural Development Program (IRDP).
b. Under the National Rural Employment Guarantee Act (2005), the District Collector/Chief Executive Officer's office will be responsible for the employment guarantee program at the district level.
Which of the above statement(s) is/are correct?
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) ('अ' आणि 'ब' दोन्हीही) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• विधान 'अ' सत्य आहे: १५ ऑगस्ट १९७९ रोजी केंद्र सरकारने 'एकात्मिक ग्रामीण विकास कार्यक्रमा'च्या (IRDP) अंतर्गत 'ट्रायसेम' (TRYSEM - Training of Rural Youth for Self-Employment) योजना सुरू केली, ज्याचा हेतू १८ ते ३५ वयोगटातील ग्रामीण तरुणांना स्वयंरोजगाराचे तांत्रिक प्रशिक्षण देणे हा होता.
• विधान 'ब' सत्य आहे: राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा (MGNREGA), २००५ च्या कलम १४ अन्वये जिल्हा स्तरावर योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी 'जिल्हा कार्यक्रम समन्वयक' (District Programme Coordinator) जबाबदार असतो; ही जबाबदारी जिल्हाधिकारी किंवा जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) सांभाळतात.
• म्हणून, 'अ' आणि 'ब' दोन्ही विधाने सत्य आहेत.
• महत्त्वाची टीप: १९७९ मध्ये IRDP अंतर्गत ट्रायसेम (TRYSEM) योजना सुरू झाली आणि नरेगा २००५ अंतर्गत जिल्हाधिकारी/CEO जिल्हा समन्वयक असतात.
The correct answer is Option B (Both a and b).
Key Points:
• On 15 August 1979, the 'Training of Rural Youth for Self-Employment' (TRYSEM) scheme was launched by the Central Government as a dedicated component under the Integrated Rural Development Programme (IRDP) to equip rural youth (ages 18–35) from BPL families with technical and entrepreneurship skills.
• Under Section 14 of the National Rural Employment Guarantee Act, 2005 (NREGA / MGNREGA), the District Programme Coordinator (DPC) is designated as the primary authority responsible for the implementation of the employment guarantee scheme at the district level.
• In practice, the District Collector / District Magistrate or the Chief Executive Officer (CEO) of the Zilla Parishad functions ex-officio as the District Programme Coordinator.
• Hence, both statements a and b are correct.
• Key Takeaway: TRYSEM was launched in 1979 under IRDP for rural self-employment; NREGA 2005 designates District Collector/CEO as District Coordinator.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...
बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...
मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
खालीलपैकी कोणते महागाईचे / चलनवाढीचे प्रकार आहेत ? अ. रांगणा...
केंद्रिय अंदाजपत्रक 2023-24 मध्ये "MISHTI" (मिष्टी) कार्यक्र...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group C Mains 2025 - Paper 2 (सामान्य क्षमता चाचणी) इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण पेपर ➔घरगुती उपभोगाला चालना देण्यासाठी प्राप्तिकरात घट करणे हे _______ याचे उदाहरण आहे.
महाराष्ट्र मानवी विकास अहवाल 2012 अनुसार मानवी विकासाच्या खालीलपैकी कोणत्या निर्देशांकांमध्ये जिल्ह्यांतर्गत राज्यभर असमानता कायम आहे?
(a) उत्पन्न (b) अर्भक जीवन शक्यता (c) एकूण साक्षरता (d) स्थूल पटनोंदणी प्रमाण
लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांताच्या दुसऱ्या टप्प्यात मृत्यू दर कमी आणि _______ दिसून येतो.
व्यापार चक्रातील आकुंचन या कालावधीत अर्थव्यवस्थेत खालीलपैकी कोणते बदल होतात?
(a) वस्तू व सेवांच्या किंमतीत वाढ
(b) वास्तविक GDP मधील घट
(c) रोजगारात घट
(d) गुंतवणुकीत घट
शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) भारत निर्देशांक 2023-24 संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या :
(a) या निर्देशांकाद्वारे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) संदर्भातील प्रगती 113 निर्देशांकांच्या आधारे मोजली जाते, जी राष्ट्रीय निर्देशक ढाचा (NIF) शी सुसंगत आहे.
(b) प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशासाठी सर्व 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टांवर (SDGs) उद्दिष्टनिहाय गुण गणना केली जाते.
(c) एखाद्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (composite score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या SDGs वरील उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण करून निश्चित केला जातो.
(d) या निर्देशांकात 0 गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने किंवा केंद्रशासित प्रदेशाने मूल्यमापनातील SDG उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य केली आहेत असे दर्शविते.
सहकारी विकास निधी (CDF) बद्दल योग्य विधान/ने कोणती आहेत?
(a) त्याची स्थापना नाबार्डने केली आहे.
(b) त्याची स्थापना 1993 मध्ये केली गेली.
(c) सहकारी पतसंस्थांचे मजबुतीकरण हे या योजनेचे एक उद्दिष्ट आहे.
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔घरगुती उपभोगाला चालना देण्यासाठी प्राप्तिकरात घट करणे हे _______ याचे उदाहरण आहे.
महाराष्ट्र मानवी विकास अहवाल 2012 अनुसार मानवी विकासाच्या खालीलपैकी कोणत्या निर्देशांकांमध्ये जिल्ह्यांतर्गत राज्यभर असमानता कायम आहे?
(a) उत्पन्न (b) अर्भक जीवन शक्यता (c) एकूण साक्षरता (d) स्थूल पटनोंदणी प्रमाण
लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांताच्या दुसऱ्या टप्प्यात मृत्यू दर कमी आणि _______ दिसून येतो.
व्यापार चक्रातील आकुंचन या कालावधीत अर्थव्यवस्थेत खालीलपैकी कोणते बदल होतात?
(a) वस्तू व सेवांच्या किंमतीत वाढ
(b) वास्तविक GDP मधील घट
(c) रोजगारात घट
(d) गुंतवणुकीत घट
शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) भारत निर्देशांक 2023-24 संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या :
(a) या निर्देशांकाद्वारे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) संदर्भातील प्रगती 113 निर्देशांकांच्या आधारे मोजली जाते, जी राष्ट्रीय निर्देशक ढाचा (NIF) शी सुसंगत आहे.
(b) प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशासाठी सर्व 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टांवर (SDGs) उद्दिष्टनिहाय गुण गणना केली जाते.
(c) एखाद्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (composite score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या SDGs वरील उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण करून निश्चित केला जातो.
(d) या निर्देशांकात 0 गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने किंवा केंद्रशासित प्रदेशाने मूल्यमापनातील SDG उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य केली आहेत असे दर्शविते.
सहकारी विकास निधी (CDF) बद्दल योग्य विधान/ने कोणती आहेत?
(a) त्याची स्थापना नाबार्डने केली आहे.
(b) त्याची स्थापना 1993 मध्ये केली गेली.
(c) सहकारी पतसंस्थांचे मजबुतीकरण हे या योजनेचे एक उद्दिष्ट आहे.