'मूलभूत कर्तव्या' बाबतच्या खालील विधानांचा विचार करा.
(a) म्हंटले तर त्यांना काही महत्व नसते.
(b) ती 42 व्या घटनादुरुस्तीने राज्यघटनेत समाविष्ट करण्यात आली
(c) ही कर्तव्ये राज्यघटनेच्या विभाग IV अ मध्ये व कलम 51 अ मध्ये दिली आहेत.
(d) अशीच कर्तव्ये अमेरिका व ऑस्ट्रेलियामध्ये आहेत.
वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?
'मूलभूत कर्तव्या' बाबतच्या खालील विधानांचा विचार करा.
(a) म्हंटले तर त्यांना काही महत्व नसते.
(b) ती 42 व्या घटनादुरुस्तीने राज्यघटनेत समाविष्ट करण्यात आली
(c) ही कर्तव्ये राज्यघटनेच्या विभाग IV अ मध्ये व कलम 51 अ मध्ये दिली आहेत.
(d) अशीच कर्तव्ये अमेरिका व ऑस्ट्रेलियामध्ये आहेत.
वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?
Consider the following statements about the 'Fundamental Duties'
(a) It may be said that they have no significance.
(b) They are included by the 42nd constitutional amendment in the Constitution.
(c) The duties are stated in part IV A and in article 51 A of the Constitution
(d) They are as provided for in America and Australia
Which of the statements given above is/are correct?
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (केवळ (a), (b) आणि (c)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• घटनात्मक पार्श्वभूमी:
• 42 वी घटनादुरुस्ती कायदा, 1976 द्वारे सरदार स्वर्णसिंग समितीच्या शिफारशीनुसार राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश करण्यात आला.
• घटनेतील स्थान: मूलभूत कर्तव्ये संविधानाच्या भाग IV-A आणि कलम 51A मध्ये नमूद आहेत.
• महत्त्व व अंमलबजावणी: ही कर्तव्ये न्यायप्रविष्ट (Non-justiciable) नसल्यामुळे न्यायालयीन कायद्याचा आधार असल्याशिवाय त्यांना थेट कायदेशीर बंधन नसते, म्हणूनच टीकाकारांच्या मते 'म्हंटले तर त्यांना काही महत्व नसते' असे विधान (a) गृहीत धरले गेले आहे.
• आंतरराष्ट्रीय स्रोत: अमेरिका, कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया यांसारख्या प्रमुख लोकशाही देशांच्या संविधानात नागरिकांच्या मूलभूत कर्तव्यांची यादी नाही. ही कर्तव्ये तत्कालीन सोव्हिएत युनियन (USSR) च्या संविधानातून प्रेरित आहेत, त्यामुळे विधान (d) चुकीचे आहे.
• अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार (a), (b) आणि (c) ही विधाने बरोबर आहेत.
• महत्त्वाची टीप: भाग IV-A (कलम 51A) 42 व्या घटनादुरुस्तीने जोडला गेला, जो रशियाकडून प्रेरित आहे; अमेरिका किंवा ऑस्ट्रेलियात कर्तव्ये नाहीत.
The correct answer is Option D ((a), (b) and (c) only.).
Key Points:
• Constitutional Background:
• Fundamental Duties were incorporated into the Indian Constitution by the 42nd Constitutional Amendment Act, 1976, on the recommendations of the Swaran Singh Committee.
• Placement: They are placed in Part IV-A under a single Article 51A.
• Legal Enforceability & Significance: Fundamental duties are non-justiciable and non-enforceable by courts directly, leading critics to argue that 'it may be said that they have no significance' or legal teeth without specific parliamentary enactments. Hence statement (a) is considered contextually valid alongside (b) and (c).
• Global Context: Democratic constitutions like USA, Australia, Canada, and the UK do not contain explicit fundamental duties; they were inspired by the constitution of the former USSR. Thus, statement (d) is clearly incorrect.
• Hence, statements (a), (b), and (c) are correct as per the official answer key.
• Key Takeaway: Part IV-A (Article 51A) was added by the 42nd Amendment inspired by USSR; major democracies like USA and Australia do not have them.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'नागरिकत्व, मूलभूत हक्क, मार्गदर्शक तत्त्वे व मूलभूत कर्तव्ये (Citizenship, FRs, DPSP & Fundamental Duties)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारतीय नागरिकत्व (भाग २, कलम ५ ते ११): संपादन, समाप्ती, नागरिकत्व दुरुस्ती कायदा (CAA २०१९) व NRI/PIO/OCI संकल्पना
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग २ (कलम ५ ते ११) मध्ये नागरिकत्वाविषयीच्या सर्व मूलभूत आणि तांत्रिक तरतुदी समाविष्ट आहेत. आधुनिक...
मूलभूत हक्क (भाग ३, कलम १२ ते ३० - भारताचा मॅग्नाकार्टा): समता, स्वातंत्र्य, शोषणाविरुद्ध, धर्मस्वातंत्र्य व शैक्षणिक हक्क
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ३ (कलम १२ ते ३५) ला 'भारताचा मॅग्नाकार्टा' (Magna Carta of India) म्हटले जाते. १२१५ मध्ये इंग्ल...
घटनात्मक उपाययोजनेचा हक्क (कलम ३२ व २२६): ५ रिट्स (प्राधिलेख) - बंदी प्रत्यक्षीकरण, परमादेश, प्रतिषेध, उत्प्रेषण व अधिकार पृच्छा
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी संविधान सभेत विचारलेल्या एका ऐतिहासिक प्रश्नाला उत्तर देताना ठामपणे प्रतिपादन केले होते की, "ज...
मार्गदर्शक तत्त्वे - DPSP (भाग ४, कलम ३६ ते ५१): समाजवादी, गांधीवादी व उदारमतवादी तत्त्वे, समान नागरी कायदा (UCC) व खटले
भारतीय संविधानाच्या भाग ४ (कलम ३६ ते ५१) मध्ये राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (Directive Principles of State Policy -...
मूलभूत कर्तव्ये (भाग ४A, कलम ५१A): स्वर्णसिंग समिती, वर्मा समिती, ११ मूलभूत कर्तव्ये व घटनादुरुस्त्या
२६ जानेवारी १९५० रोजी अंमलात आलेल्या मूळ राज्यघटनेत मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश नव्हता; केवळ नागरिकांचे मूलभूत हक्क आणि रा...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
राष्ट्रीय महिला आयोगासंबंधी दिलेल्या पुढील विधानांपैकी कोणती...
खालील मुद्यांचा विचार करा. (I) सध्या राज्यसभेवर उत्तरप्रदेशा...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2014 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?