भारतातील न्यायालयीन पुनर्विलोकनाच्या संदर्भात खालील विधान/विधाने तपासा.
अ. न्यायालयीन पुनर्विलोकनाची संकल्पना अमेरिकेच्या संविधानातून स्वीकारलेली आहे.
ब. 42 व्या घटनादुरुस्तीनुसार न्यायालयीन पुनर्विलोकनाचा अधिकार मर्यादित करण्यात आला.
क. भारतीय संविधानाच्या कलम 130 नुसार सर्वोच्च न्यायालयाला न्यायालयीन पुनर्विलोकनाचा अधिकार प्राप्त झालेला आहे.
ड. मिनर्व्ह मिल्स विरुद्ध भारत सरकार या खटल्याच्या निर्णयामुळे न्यायालयीन पुनर्विलोकनाचे महत्व कमी झाले.
भारतातील न्यायालयीन पुनर्विलोकनाच्या संदर्भात खालील विधान/विधाने तपासा.
अ. न्यायालयीन पुनर्विलोकनाची संकल्पना अमेरिकेच्या संविधानातून स्वीकारलेली आहे.
ब. 42 व्या घटनादुरुस्तीनुसार न्यायालयीन पुनर्विलोकनाचा अधिकार मर्यादित करण्यात आला.
क. भारतीय संविधानाच्या कलम 130 नुसार सर्वोच्च न्यायालयाला न्यायालयीन पुनर्विलोकनाचा अधिकार प्राप्त झालेला आहे.
ड. मिनर्व्ह मिल्स विरुद्ध भारत सरकार या खटल्याच्या निर्णयामुळे न्यायालयीन पुनर्विलोकनाचे महत्व कमी झाले.
Check the following statement/s regarding Judicial Review in India.
A. The concept of Judicial Review is adopted from the US Constitution.
B. The power of Judicial Review was limited by the 42nd Amendment.
C. The Supreme Court is vested with the power of Judicial Review under Article 130 of the Constitution of India.
D. The decision in Minerva Mills v/s Government of India reduced the importance of Judicial Review.
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (अ, ब बरोबर क, ड चूक) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारतातील न्यायालयीन पुनर्विलोकनाचे विश्लेषण:
• विधान 'अ' बरोबर आहे: न्यायालयीन पुनर्विलोकनाची (Judicial Review) संकल्पना अमेरिकेच्या राज्यघटनेतून स्वीकारण्यात आली आहे.
• विधान 'ब' बरोबर आहे: ४२ व्या घटनादुरुस्तीने (१९७६) न्यायालयांच्या पुनर्विलोकनाच्या अधिकारावर मोठे निर्बंध लादले होते.
• विधान 'क' चूक आहे: न्यायालयीन पुनर्विलोकनाचा आधार मुख्यत्वे कलम १३, ३२ आणि २२६ आहे (कलम १३० हे सर्वोच्च न्यायालयाच्या बैठकीच्या स्थानाशी संबंधित आहे).
• विधान 'ड' चूक आहे: मिनर्व्हा मिल्स खटल्यात (१९८०) सर्वोच्च न्यायालयाने न्यायालयीन पुनर्विलोकनाला राज्यघटनेचे 'मूलभूत वैशिष्ट्य' (Basic Structure) घोषित करून त्याचे महत्त्व अधिक वाढवले, कमी केले नाही.
• *निष्कर्ष: * अ व ब बरोबर असून क व ड चूक आहेत.
• महत्त्वाची टीप: न्यायालयीन पुनर्विलोकन हे अमेरिकेकडून घेतले असून कलम १३ त्याचा मुख्य आधार आहे आणि मिनर्व्हा मिल्स खटल्यात ते मूलभूत वैशिष्ट्य ठरले.
The correct answer is Option B (A, B correct C, D incorrect).
Key Points:
• Analysis of Judicial Review in India:
• Statement A is correct: The doctrine of Judicial Review originated and developed in the USA (pioneered in *Marbury v. Madison*, 1803) and was adopted in the Indian Constitution.
• Statement B is correct: The 42nd Constitutional Amendment Act, 1976 severely curtailed the judicial review powers of the High Courts and Supreme Court (e.g., curtailing review of constitutional amendments under Article 368(4) & (5)).
• Statement C is incorrect: Judicial review is primarily derived from Article 13, Article 32, Article 136, Article 226, etc. (Article 130 merely deals with the 'Seat of the Supreme Court').
• Statement D is incorrect: The landmark *Minerva Mills case (1980)* strengthened and elevated Judicial Review as a 'Basic Feature' of the Constitution rather than reducing its importance.
• *Verdict: * Statements A and B are correct; C and D are incorrect.
• Key Takeaway: Judicial review is an American concept anchored in Article 13, declared part of the Basic Structure in Minerva Mills (1980).
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
भारतीय संविधानातील दुरुस्तीसंदर्भात खालील विधान/विधाने वाचा....
दिल्ली संबंधातील पुढील विधानांपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2024 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?