महाराष्ट्राचा व भारताचा भूगोल (Geography) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे
महाराष्ट्राचा व भारताचा भूगोल (Geography) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.
'अस्तंभा' हे उंच शिखर महाराष्ट्रातील कोणत्या पर्वतरांगेत आढळते?
In which mountain range of Maharashtra 'Asthamba Peak' is located?
महादेव
Mahadev
हरिश्चंद्र
Harishchandra
सातपुडा
Satpuda
सह्याद्री
Sahyadri
योग्य उत्तर पर्याय (c) सातपुडा आहे. अस्तंभा हे १,३२५ मीटर उंचीचे प्रमुख शिखर नंदुरबार जिल्ह्यातील सातपुडा पर्वतरांगेत (तोरणमाळ पठार/अक्राणी टेकड्या) वसलेले आहे. सातपुड्याच्या महाराष्ट्र सीमेवरील हे सर्वात महत्त्वाचे व उंच शिखर मानले जाते.
The correct answer is Option (c) Satpuda. Asthamba Peak (elevation: 1325 m) is located in the Satpuda Mountain Range (Toranmal/Akrani Hills section) in Nandurbar district of northern Maharashtra.
महाराष्ट्रातील काळ्या रेगुर मृदेला (कापसाची मृदा) काळा रंग प्रामुख्याने कोणत्या घटकद्रव्यामुळे प्राप्त होतो?
The black color of Maharashtra's regur (black cotton) soil is primarily attributed to the presence of which compound?
मॅग्नेशियम
Magnesium
नायट्रोजन
Nitrogen
लोह व ॲल्युमिनियम
Iron and Aluminium
टिटॅनिफेरस मॅग्नेटाईट
Titaniferous Magnetite
योग्य उत्तर पर्याय (D) टिटॅनिफेरस मॅग्नेटाईट आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. दख्खनच्या पठारावरील बेसाल्ट खडकाच्या विदारणातून तयार झालेल्या रेगुर मृदेत लोहाचे ऑक्साईड असलेले टिटॅनिफेरस मॅग्नेटाईट (Titaniferous Magnetite) मोठ्या प्रमाणात असते.
२. या घटकामुळे आणि कुजलेल्या सेंद्रिय द्रव्यांमुळे (ह्युमस) या मातीला गडद काळा रंग प्राप्त होतो.
३. ही माती ओलावा धरून ठेवण्यात अत्यंत सक्षम असून कापसाच्या पिकासाठी सर्वोत्तम मानली जाते.
The correct answer is Option (D) Titaniferous Magnetite.
Detailed Explanation:
1. The black regur soil derived from the weathering of Deccan basalt gets its distinctive deep dark hue from iron compounds, specifically titaniferous magnetite and organic humus.
2. It has high moisture-retentive capacity and is exceptionally suited for cotton cultivation.
बुंदेलखंड प्रदेशात कोणत्या प्रकारच्या ग्रामीण वसाहती आढळतात?
What are the types of rural settlements in Bundelkhand region?
वृत्ताकार वसाहती
Circular Settlements
विखुरलेल्या / विखुरलेल्या वसाहती
Dispersed Settlements
एकत्रित / केंद्रित वसाहती
Compact Settlements
अर्ध-एकत्रित वसाहती
Semi-compact Settlements
बुंदेलखंडातील डोंगराळ, खडकाळ आणि कोरड्या भौगोलिक परिस्थितीमुळे तेथे प्रामुख्याने विखुरलेल्या (Dispersed / Isolated hamlets) स्वरूपाच्या ग्रामीण वसाहती आढळतात.
Due to the rugged topography and dissected plateau terrain in the Bundelkhand region, rural settlements are predominantly dispersed in nature.
रायलसीमा पठाराचे स्थान __________ येथे आहे.
Railseema Plateau is located in _______ region.
कर्नाटक पठाराच्या उत्तरेला
North of Karnataka Plateau
कर्नाटक पठाराच्या पश्चिमेला
West of Karnataka Plateau
कर्नाटक पठाराच्या दक्षिणेला
South of Karnataka Plateau
कर्नाटक पठाराच्या पूर्वेला
East of Karnataka Plateau
रायलसीमा पठार (आंध्र प्रदेशचा दक्षिणेकडील भाग) हे भौगोलिकदृष्ट्या कर्नाटकच्या पठाराच्या पूर्वेस वसलेले आहे.
The Rayalaseema plateau region is geographically located to the East of the Karnataka Plateau.
महाराष्ट्रातील किती जिल्ह्यांच्या सीमा कर्नाटक राज्यास लागून आहेत?
How many districts of Maharashtra have borders with state of Karnataka?
5
5
6
6
7
7
8
8
योग्य उत्तर पर्याय (c) 7 आहे. महाराष्ट्रातील ७ जिल्ह्यांच्या सीमा कर्नाटक राज्याला लागून आहेत: १. सिंधुदुर्ग २. कोल्हापूर ३. सांगली ४. सोलापूर ५. धाराशिव (उस्मानाबाद) ६. लातूर ७. नांदेड.
The correct answer is Option (c) 7. Seven districts of Maharashtra share an interstate land boundary with the State of Karnataka: 1. Sindhudurg 2. Kolhapur 3. Sangli 4. Solapur 5. Dharashiv (Osmanabad) 6. Latur 7. Nanded.
अंटार्क्टिका खंडावर भारताने स्थापन केलेले कायमस्वरूपी संशोधन केंद्र खालीलपैकी कोणते आहे?
Which of the following is an Indian permanent research station established in Antarctica?
आर्यभट्ट (उपग्रह)
Aryabhata (Satellite)
रोहिणी
Rohini
इंदिरा पॉईंट (भारताचे दक्षिण टोक)
Indira Point
मैत्री (Maitri - अंटार्क्टिका संशोधन केंद्र)
Maitri (मैत्री - Antarctic research station)
योग्य उत्तर पर्याय (D) मैत्री आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. भारताने अंटार्क्टिका खंडावर तीन संशोधन केंद्रे स्थापन केली आहेत: दक्षिण गंगोत्री (१९८३), मैत्री (१९८९), आणि भारती (२०१२).
२. दिलेल्या पर्यायांमध्ये 'मैत्री' हे अंटार्क्टिकावरील भारताचे कार्यरत संशोधन केंद्र आहे.
म्हणून पर्याय (D) बरोबर आहे.
The correct answer is Option (D) Maitri.
Detailed Explanation:
India's Antarctic research stations comprise Dakshin Gangotri (1983), Maitri (1989), and Bharati (2012).
Hence, option (D) is correct.
मेळघाट व्याघ्र प्रकल्पाचे संरक्षित क्षेत्र _______ राष्ट्रीय उद्यान म्हणून घोषित करण्यात आले आहे.
Protected area of Melghat Tiger Project has been declared as a _______ national park.
गुगामल
Gugamal
संजय गांधी
Sanjay Gandhi
चांदोली
Chandoli
प्रियदर्शनी इंदिरा गांधी
Priyadarshini Indira Gandhi
अमरावती जिल्ह्यातील मेळघाट व्याघ्र प्रकल्पाचा मुख्य गाभा (Core area) क्षेत्र हे 'गुगामल राष्ट्रीय उद्यान' (Gugamal National Park) म्हणून ओळखले जाते.
The core protected area within the Melghat Tiger Reserve in Amravati district is designated as Gugamal National Park.
एक इंच वायूभार म्हणजे किती?
One inch air pressure means how much?
3.4 मिलिबार
3.4 millibar
4.3 मिलिबार
4.3 millibar
34 मिलिबार
34 millibar
12 मिलिबार
12 millibar
योग्य उत्तर पर्याय (c) 34 मिलिबार आहे. प्रमाण वातावरणीय दाब २९.९२ इंच पाऱ्याचा स्तंभ (inHg) = १०१३.२५ मिलिबार (mb) असतो. यानुसार १ इंच पाऱ्याचा दाब (1 inHg) = १०१३.२५ / २९.९२ = ३३.८६ मिलिबार म्हणजेच पूर्णांकात अंदाजे ३४ मिलिबार भरतो.
The correct answer is Option (c) 34 millibar. Standard sea-level pressure is $29.92\text{ inHg} = 1013.25\text{ mb}$. Therefore, $1\text{ inHg} = \frac{1013.25}{29.92} \approx 33.8639\text{ mb} \approx 34\text{ mb}$.
कोणते धरण आणि त्याचा जलाशय अनुक्रमे विल्सन डॅम आणि आर्थर लेक म्हणून ओळखला जातो?
Which dam and its reservoir is known as Wilson dam and Aurthar Lake respectively?
अप्पर वर्धा धरण
Upper Wardha dam
लोअर वर्धा धरण
Lower Wardha dam
उजनी धरण
Ujjani dam
भंडारदरा धरण
Bhandardara dam
अहमदनगर जिल्ह्यातील प्रवरा नदीवरील भंडारदरा धरणाला 'विल्सन डॅम' आणि त्याच्या जलाशयाला 'आर्थर लेक' म्हणून ओळखले जाते.
Bhandardara Dam situated across Pravara river in Ahmednagar district is known as Wilson Dam, and its water reservoir is named Arthur Lake.
खालील विधाने पहा: (a) भारतात मान्सून वारे वाहण्यासाठी 30° ते 40° उत्तर अक्षांशाच्या पट्ट्यात जेट वायुचे अस्तित्व कारणीभूत आहे. (b) भाराताचा भूमीखंडाचा विस्तृत भाग मान्सून वारे वाहण्यासाठी कारणीभूत आहे.
Observe the following statements: (a) The existence of jet streams in 30° to 40° North latitudes belt is responsible for blowing of Monsoon winds in India. (b) The Vast continental area of India is responsible for blowing of Monsoon winds.
विधान (a) बरोबर आहे
Statement (a) is correct
विधान (b) बरोबर आहे
Statement (b) is correct
विधान (a) आणि (b) बरोबर आहेत
Statements (a) and (b) are correct
विधान (a) आणि (b) बरोबर नाहीत
Statements (a) and (b) are incorrect
योग्य उत्तर पर्याय (c) विधान (a) आणि (b) बरोबर आहेत हे आहे. • विधान (a) सत्य: ३०° ते ४०° उत्तर अक्षांश पट्ट्यातील उपोष्णकटिबंधीय पश्चिमेकडील जेट प्रवाह (Subtropical Westerly Jet Stream) हिमालयाच्या उत्तरेकडे सरकल्यामुळे आणि पूर्वेकडील उष्णकटिबंधीय जेट प्रवाहाच्या निर्मितीमुळे मान्सून वाऱ्यांचे आगमन होते. • विधान (b) सत्य: भारतीय विशाल भूखंड आणि हिंदी महासागर यांच्यातील तापमानातील असमानतेमुळे (Differential Heating) तयार होणारा कमी दाबाचा पट्टा मान्सून वारे वाहण्यासाठी कारणीभूत ठरतो.
The correct answer is Option (c) Statements (a) and (b) are correct. • Statement (a) is correct: The seasonal northward shift of the subtropical westerly jet stream beyond the Himalayas and the onset of the tropical easterly jet drive the monsoon mechanism. • Statement (b) is correct: Differential thermal heating over the vast South Asian continental landmass compared to the surrounding Indian Ocean creates the necessary low-pressure gradient driving southwest monsoon winds.
महाराष्ट्रातील धबधबा व त्याचा संबंधित जिल्हा याबाबत खालीलपैकी कोणती जोडी चुकीची आहे?
Which of the following pairs of waterfall and its corresponding district in Maharashtra is incorrect?
सहस्रकुंड धबधबा - नांदेड
Sahastrakund Waterfall - Nanded
दरेकसा धबधबा - गोंदिया
Darekasa Waterfall - Gondia
मार्लेश्वर धबधबा - रायगड
Marleshwar Waterfall - Raigad
व्याघ्रेश्वर धबधबा - सिंधुदुर्ग
Vyaghreshwar Waterfall - Sindhudurg
योग्य उत्तर पर्याय (C) मार्लेश्वर - रायगड आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. प्रसिद्ध मार्लेश्वर धबधबा (व मार्लेश्वर शिवमंदिर) हा रत्नागिरी जिल्ह्यातील संगमेश्वर तालुक्यात आहे, रायगडमध्ये नाही.
२. सहस्रकुंड धबधबा नांदेड व यवतमाळ सीमेवर (पैनगंगा नदी) आहे.
३. दरेकसा धबधबा गोंदिया जिल्ह्यात आहे.
म्हणून पर्याय (C) ची जोडी चुकीची आहे.
The correct answer is Option (C) Marleshwar Waterfall - Raigad.
Detailed Explanation:
1. The picturesque Marleshwar waterfall and cave temple are located in Sangameshwar taluka of Ratnagiri district, not Raigad.
2. Sahastrakund is on the Painganga river along Nanded-Yavatmal boundary.
3. Darekasa is situated in Gondia district.
Hence, pair C is factually incorrect.