पुढील दोन विधानांपैकी कोणते योग्य आहे?
(a) एकूण कार्यरत लोकसंख्येतील शेत मजुरांचे प्रमाण सन 1951 ते 2010, 25% पासून 20% पर्यंत कमी झाले.
(b) लागवड करणाऱ्यांचेही प्रमाण सन 1951 ते 2010, 50% पासून ते सुमारे 30% पर्यंत कमी झाले.
पर्यायी उत्तरे :
पुढील दोन विधानांपैकी कोणते योग्य आहे?
(a) एकूण कार्यरत लोकसंख्येतील शेत मजुरांचे प्रमाण सन 1951 ते 2010, 25% पासून 20% पर्यंत कमी झाले.
(b) लागवड करणाऱ्यांचेही प्रमाण सन 1951 ते 2010, 50% पासून ते सुमारे 30% पर्यंत कमी झाले.
पर्यायी उत्तरे :
Which one of the following two statements is correct?
(a) The proportion of agricultural labourers to the total working population has decreased from 25% to 20% between 1951 and 2010.
(b) The proportion of cultivators also declined from 50% to about 30% in the period.
Answer Options:
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (केवळ (b)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारतातील शेती कामगारांची व्यावसायिक रचना (१९५१ ते २०११ जनगणना):
• शेतमजूर (Agricultural Labourers - विधान a): १९५१ ते २०११ दरम्यान एकूण कामगारांमधील शेतमजुरांचे प्रमाण कमी झालेले नाही; उलट जमिनीचे तुकडीकरण आणि शेतीतील संकटांमुळे शेतमजुरांचे प्रमाण वाढले आहे (१९५१ मध्ये सुमारे १९.७% वरून २०११ मध्ये ३०% पेक्षा जास्त). त्यामुळे विधान (a) चुकीचे आहे.
• स्वतः शेती करणारे/लागवडदार (Cultivators - विधान b): १९५१ च्या जनगणनेनुसार एकूण कामगारांपैकी लागवडदारांचे प्रमाण सुमारे ५०% (४९.९%) होते. २०११ च्या जनगणनेनुसार हे प्रमाण लक्षणीयरीत्या घटून सुमारे ३०% ते ३१.७% वर आले. म्हणून विधान (b) योग्य आहे.
• परिणामी, केवळ (b) हे अचूक उत्तर ठरते.
• महत्त्वाची टीप: १९५१ ते २०११ दरम्यान स्वतः शेती करणाऱ्यांचे (Cultivators) प्रमाण ५०% वरून सुमारे ३०% पर्यंत घसरले, तर शेतमजुरांचे प्रमाण वाढले.
The correct answer is Option B (Only (b)).
Key Points:
• Occupational Shift in Indian Agriculture (Census 1951 to 2011):
• Agricultural Labourers (Statement a): The proportion of agricultural labourers among total agricultural workers did not decrease; it actually increased substantially (from approximately 19.7% / 28% in 1951 to nearly 30.0% of total workers and 55% of the agricultural workforce by 2011), driven by marginalization of landholdings and rural proletarianization. Statement (a) is incorrect.
• Cultivators (Statement b): As per Census data, cultivators accounted for 49.9% (~50%) of total main workers in 1951. By 2011, their share dropped sharply to 31.7% (~30%) as operational farm holdings subdivided and smallholders transitioned into wage labor. Statement (b) is correct.
• Therefore, Only (b) is correct (Option 2).
• Key Takeaway: Between 1951 and 2011, the share of cultivators fell from ~50% to ~30%, while the proportion of landless agricultural laborers rose.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...
बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...
मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे
Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...
MPSC Group B / Rajyaseva संपूर्ण टेस्ट सिरीज २०२६ — सर्व पेपर्स व स्पष्टीकरण!
१००+ फुल-लेंथ सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक, मागील सर्व प्रश्नपत्रिका आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह.
जोड्या जुळवून योग्य पर्याय निवडा : व्यापार सिद्धांत | अर्थशा...
पुढील दोन विधानांपैकी कोणते चुकीचे आहे ? (a) भारतात राष्ट्री...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2015 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :