पुढील दोन विधानांपैकी कोणते योग्य आहे ?
(a) सन 1952 ते 2012 या काळात भारतात खतांचा वापर 500 पटीपेक्षा अधिक वाढला आहे.
(b) अमाप उत्पादनामुळे भारताला आता खते आयात करावी लागत नाहीत.
पर्यायी उत्तरे :
पुढील दोन विधानांपैकी कोणते योग्य आहे ?
(a) सन 1952 ते 2012 या काळात भारतात खतांचा वापर 500 पटीपेक्षा अधिक वाढला आहे.
(b) अमाप उत्पादनामुळे भारताला आता खते आयात करावी लागत नाहीत.
पर्यायी उत्तरे :
Which one of the following two statements is correct?
(a) The fertilizer consumption in India has gone up more than 500 times from 1952 to 2012.
(b) Because of the bumper production India does not have to import fertilizers any more.
Answer Options:
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (एकही नाही) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारतातील रासायनिक खतांचा वापर व उत्पादन:
• विधान (a) चे विश्लेषण: १९५१-५२ मध्ये भारतात खतांचा एकूण वापर सुमारे ०.०६६ दशलक्ष टन (६६ हजार टन) इतका अल्प होता. २०११-१२ पर्यंत तो वाढून सुमारे २७.७ ते २८ दशलक्ष टनांवर पोहोचला. ही वाढ सुमारे ४०० ते ४२० पट झाली असली तरी '५०० पटीपेक्षा अधिक' हा आकडा सांख्यिकीय दृष्टीने अयोग्य ठरतो.
• विधान (b) चे विश्लेषण: भारत खत उत्पादनात स्वयंपूर्ण नाही. भारताला लागणाऱ्या एकूण पोटॅश खतांपैकी १००% खत आयात करावे लागते. याशिवाय डीएपी (DAP) आणि युरियाची देखील मोठ्या प्रमाणावर दरवर्षी आयात करावी लागते; त्यामुळे 'खते आयात करावी लागत नाहीत' हे विधान पूर्णपणे चुकीचे आहे.
• दोन्ही विधाने चुकीची असल्याने आयोगाच्या अंतिम उत्तरतालिकेनुसार 'एकही नाही' (Neither - पर्याय ४) हे योग्य उत्तर आहे.
• महत्त्वाची टीप: भारताला पोटॅशची १००% आयात करावी लागते; १९५२ ते २०१२ दरम्यान खतांचा वापर ५०० पटींपेक्षा जास्त वाढलेला नव्हता.
The correct answer is Option D (Neither).
Key Points:
• Fertilizer Consumption and Production Dynamics in India:
• Statement (a) Analysis: In 1951-52, chemical fertilizer consumption (NPK) stood at roughly 0.066 million tonnes (66,000 tonnes). By 2011-12, total consumption reached approximately 27.7 million tonnes to 28 million tonnes. While this constitutes an enormous expansion (~400 to 420 times), official evaluation benchmarks considered the statement 'more than 500 times' factually flawed or exaggerated.
• Statement (b) Analysis: India is heavily dependent on imports for critical fertilizers. India imports 100% of its Potassic (MOP) fertilizers due to lack of domestic potash reserves, nearly 90% of its phosphatic raw materials/DAP, and around 20% to 25% of its Urea requirement. Therefore, statement (b) is blatantly incorrect.
• Since both statements fail factual verification, Neither (Option 4) is the keyed answer.
• Key Takeaway: India is not self-sufficient in fertilizers (imports 100% of potash); consumption growth did not exceed 500 times between 1952 and 2012.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'परकीय व्यापार, व्यवहार तोल व आंतरराष्ट्रीय आर्थिक संस्था (Foreign Trade & BoP)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
भारताचा परकीय व्यापार (Foreign Trade): रचना, दिशा, प्रमुख निर्यात-आयात वस्तू व देश, परकीय व्यापार धोरण (FTP २०२३) आणि SEZ कायदा
परकीय व्यापार (Foreign Trade) हा देशाच्या आर्थिक विकासाचा इंजिन मानला जातो. यामध्ये एका देशाने जगातील इतर देशांशी केलेल्...
व्यवहार तोल (Balance of Payments - BoP): चालू खाते वि. भांडवली खाते, रुपयाची परिवर्तनीयता (तारापोर समिती) व रुपया अवमूल्यन इतिहास
व्यवहार तोल (Balance of Payments - BoP) हे एका निश्चित कालावधीत (साधारणपणे १ आर्थिक वर्षात) देशातील रहिवासी आणि उर्वरित...
आंतरराष्ट्रीय वित्तीय व व्यापार संस्था: आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF), जागतिक बँक गट (World Bank Group), WTO आणि ब्रिक्स बँक (NDB)
दुसऱ्या महायुद्धानंतर जागतिक आर्थिक स्थैर्य आणि पुनर्बांधणीसाठी जुलै १९४४ मध्ये अमेरिकेतील न्यू हॅम्पशायर येथील ब्रेटन व...
MPSC Group B / Rajyaseva संपूर्ण टेस्ट सिरीज २०२६ — सर्व पेपर्स व स्पष्टीकरण!
१००+ फुल-लेंथ सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक, मागील सर्व प्रश्नपत्रिका आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह.
निव्वळ खर्च लाभ सिद्धांतात वस्तुचे मूल्य आधारे ठरते. (a) श्र...
जोड्या जुळवून योग्य पर्याय निवडा : व्यापार सिद्धांत | अर्थशा...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2015 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :