#22📅 MPSC Rajyaseva Mains P2 2022 Official Question Paper(2022) +1 गुण

भारतीय राज्यघटनेची खालीलपैकी कोणती रुढी-परंपरा समजली जावू शकत नाही ?
(1) संसदेच्या लोकलेखा समितीचा अध्यक्ष हा विरोधी पक्षातील असावा.
(2) जर लोकसभेचा सभापती हा सत्तारूढ पक्षाचा असेल तर उप-सभापती हा विरोधी पक्षाचा असावा.
(3) जर राष्ट्रपतीचे पद रिकामे झाले असेल आणि उपराष्ट्रपती हे देखील उपलब्ध नसतील तर भारताच्या मुख्य न्यायाधीशाच्या अनुपस्थितीमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाचा कोणताही न्यायाधीश राष्ट्रपती पदाची कर्तव्ये पार पाडतील.
(4) वरीलपैकी कोणतीही नाही.

Which one of the following may NOT be treated as conventions of the Indian Constitution?
(1) The Chairman of Public Accounts Committee of the Parliament should belong to a party in the opposition.
(2) If the Speaker of Lok Sabha belongs to the ruling party, the Deputy Speaker should belong to a party in the opposition.
(3) In case the office of the president is vacant and the vice president is not available and in the absence of Chief Justice of India, any judge of the Supreme Court shall perform the duties of the president.
(4) None of the above

पर्याय (Options):
a
संसदेच्या लोकलेखा समितीचा अध्यक्ष हा विरोधी पक्षातील असावा.
The Chairman of Public Accounts Committee of the Parliament should belong to a party in the opposition.
b
जर लोकसभेचा सभापती हा सत्तारूढ पक्षाचा असेल तर उप-सभापती हा विरोधी पक्षाचा असावा.
If the Speaker of Lok Sabha belongs to the ruling party, the Deputy Speaker should belong to a party in the opposition.
c
जर राष्ट्रपतीचे पद रिकामे झाले असेल आणि उपराष्ट्रपती हे देखील उपलब्ध नसतील तर भारताच्या मुख्य न्यायाधीशाच्या अनुपस्थितीमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाचा कोणताही न्यायाधीश राष्ट्रपती पदाची कर्तव्ये पार पाडतील.
In case the office of the president is vacant and the vice president is not available and in the absence of Chief Justice of India, any judge of the Supreme Court shall perform the duties of the president.
✓ योग्य उत्तर
d
वरीलपैकी कोणतीही नाही.
None of the above
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय c
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (जर राष्ट्रपतीचे पद रिकामे झाले असेल आणि उपराष्ट्रपती हे देखील उपलब्ध नसतील तर भारताच्या मुख्य न्यायाधीशाच्या अनुपस्थितीमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाचा कोणताही न्यायाधीश राष्ट्रपती पदाची कर्तव्ये पार पाडतील.) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• सांविधानिक संकेत किंवा रुढी-परंपरा (Conventions) या अशा अलिखित पद्धती असतात ज्यांचे कायद्यात स्पष्ट बंधन नसतानाही पालन केले जाते.
• विधान (3) ही रुढी-परंपरा नसून संसदेने संमत केलेला अधिकृत कायदा आहे: राष्ट्रपती आणि उपराष्ट्रपती दोन्ही पदे रिक्त झाल्यास राष्ट्रपती (कार्य पार पाडणे) कायदा, 1969 (The President (Discharge of Functions) Act, 1969) लागू होतो. या कायद्यानुसार भारताचे सरन्यायाधीश आणि त्यांच्या अनुपस्थितीत सर्वोच्च न्यायालयाचा ज्येष्ठतम न्यायाधीश (कोणताही न्यायाधीश नव्हे) राष्ट्रपती म्हणून कार्य करतो. हा वैधानिक कायदा असल्याने ती केवळ परंपरा नाही.
• पर्याय (1) व (2) या संसदेतील प्रसिद्ध परंपरा आहेत:
• 1967 पासून लोकलेखा समितीचा (PAC) अध्यक्ष विरोधी पक्षाचा निवडण्याची परंपरा सुरू झाली.
• लोकसभेचा उपाध्यक्ष हा विरोधी पक्षातील असावा ही 1990 च्या दशकापासून सुरू झालेली संसदीय परंपरा आहे.
• महत्त्वाची टीप: राष्ट्रपती पद रिक्त असताना सरन्यायाधीश/ज्येष्ठतम न्यायाधीशांची नेमणूक ही 1969 च्या कायद्यानुसार होते, संकेतानुसार नाही.

The correct answer is Option C (In case the office of the president is vacant and the vice president is not available and in the absence of Chief Justice of India, any judge of the Supreme Court shall perform the duties of the president.).

Key Points:
• Constitutional conventions are unwritten political practices adhered to by institutions, whereas statutory rules are codified in legislation.
• Statement 3 is NOT a convention: Succession in case of simultaneous vacancies in the offices of the President, Vice-President, and Chief Justice of India is explicitly codified by Parliament in a statutory law: The President (Discharge of Functions) Act, 1969. Under this statute, the Chief Justice of India, or in their absence, the senior-most judge of the Supreme Court (not "any judge"), performs the functions of the President. Because it is written into an Act of Parliament, it is statutory law, not a mere convention.
• Statements (1) and (2) are classic unwritten constitutional conventions:
• Appointing an opposition MP as PAC Chairman began as a convention in 1967.
• Providing the Deputy Speaker post to the opposition developed as a convention in the 1990s.
• Key Takeaway: Presidential succession via CJI/senior-most SC judge is statutory law under the 1969 Act, not a convention.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये

ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)

भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा

भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 20 मि. वाचन

केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी

केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2022 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔