भारतातील सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालये यांच्या आदेशाच्या अधिकार क्षेत्रासंदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे ?
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (उच्च न्यायालये केवळ मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी नाही तर इतर कारणांसाठीही आदेश काढू शकतात तर सर्वोच्च न्यायालय केवळ मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी आदेश काढू शकतात.) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• सर्वोच्च न्यायालय व उच्च न्यायालय प्राधिलेख (Writs) अधिकारक्षेत्रातील फरक:
• अनुच्छेद ३२ (सर्वोच्च न्यायालय): सर्वोच्च न्यायालय केवळ संविधानाच्या भाग ३ मधील 'मूलभूत हक्कांच्या' अंमलबजावणीसाठीच प्राधिलेख (हॅबियस कॉर्पस, मँडॅमस, इत्यादी) जारी करू शकते.
• अनुच्छेद २२६ (उच्च न्यायालय): उच्च न्यायालयाचे प्राधिलेख अधिकारक्षेत्र अधिक व्यापक आहे; ते मूलभूत हक्कांच्या संरक्षणासोबतच 'इतर कोणत्याही कायदेशीर हक्कांच्या' (for any other purpose) अंमलबजावणीसाठीही प्राधिलेख काढू शकते.
• त्यामुळे उच्च न्यायालयाचे रिट अधिकारक्षेत्र व्याप्तीच्या दृष्टीने सर्वोच्च न्यायालयापेक्षा व्यापक ठरते.
• म्हणून विधान (४) हे तंतोतंत बरोबर आहे.
• महत्त्वाची टीप: उच्च न्यायालय (अनुच्छेद २२६) मूलभूत हक्क व इतर कायदेशीर हक्कांसाठी रिट काढू शकते, तर सर्वोच्च न्यायालय (अनुच्छेद ३२) केवळ मूलभूत हक्कांसाठी रिट काढू शकते.
The correct answer is Option D (High Courts can issue writs not only for the purpose of inforcement of Fundamental Rights but also for any other purpose, whereas the Supreme Court will issue writs only for the purpose of Inforcement of Fundamental Rights.).
Key Points:
• Comparison of Writ Jurisdictions (Article 32 vs Article 226):
• Article 32 (Supreme Court): The Supreme Court can issue writs (Habeas Corpus, Mandamus, Prohibition, Quo-Warranto, Certiorari) ONLY for the enforcement of Fundamental Rights guaranteed in Part III.
• Article 226 (High Courts): The writ jurisdiction of the High Court is broader because it can issue writs not only for the enforcement of Fundamental Rights but also "for any other purpose" (i.e., for enforcement of ordinary legal rights).
• Territorial Scope: Supreme Court's writ runs throughout India, whereas High Court's writ runs within its territorial jurisdiction (or outside if the cause of action arises within its jurisdiction).
• Remedy status: Article 32 is itself a Fundamental Right, whereas Article 226 is a discretionary constitutional remedy.
• Statement (4) accurately highlights this constitutional distinction.
• Key Takeaway: High Courts (Art 226) can issue writs for fundamental rights and ordinary legal rights, whereas the Supreme Court (Art 32) issues writs only for fundamental rights.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
राज्याच्या धोरणाची मार्गदर्शक तत्वे याबाबत जोड्या लावा : अनु...
1976 च्या 42 व्या घटनादुरुस्ती अधिनियमाबाबत खालीलपैकी कोणते...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group B Mains 2019 - Paper 2 (PSI) इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
