खालीलपैकी कोणती भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या मौद्रिक धोरणाची संख्यात्मक साधने आहेत?
(a) विशिष्ट प्रकारच्या अग्रिमांवर भेदभावपूर्ण व्याज आकारले जाते.
(b) रेपो दर
(c) पत अधिकृतता योजना
(d) खुल्या बाजारातील खरेदी-विक्री

Which of the following are quantitative weapons of Monetary Policy of the RBI?
(a) Discriminatory rate of interest charged on certain types of advances.
(b) Repo rate
(c) Credit Authorisation scheme
(d) Open Market operations

पर्याय (Options):
a
फक्त (a) आणि (b)
Only (a) and (b)
b
फक्त (a) आणि (c)
Only (a) and (c)
c
फक्त (b) आणि (d)
Only (b) and (d)
✓ योग्य उत्तर
d
वरीलपैकी सर्व
All of the above
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय c
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय C [फक्त (b) आणि (d)] आहे.

सविस्तर स्पष्टीकरण:
मौद्रिक धोरणाची साधने दोन भागात विभागली जातात:
१. संख्यात्मक / परिमाणात्मक साधने (Quantitative / General Measures):
ही साधने संपूर्ण अर्थव्यवस्थेतील पैशाच्या आणि पतपुरवठ्याच्या एकूण प्रमाणावर (Volume of Credit) परिणाम करतात:
- रेपो दर (Repo Rate - b)
- बँक दर (Bank Rate)
- रोख राखीव प्रमाण (CRR) व वैधानिक रोखता प्रमाण (SLR)
- खुल्या बाजारातील व्यवहार / खरेदी-विक्री (Open Market Operations - OMO - d).

२. गुणात्मक / निवडक साधने (Qualitative / Selective Measures):
ही साधने विशिष्ट क्षेत्रांतील पतपुरवठ्याची दिशा नियंत्रित करतात:
- विशिष्ट कर्जांवर भेदभावपूर्ण व्याजदर (a)
- पत अधिकृतता योजना (Credit Authorisation Scheme - c, १९६५ मध्ये RBI ने सुरू केली होती)
- गाळा मर्यादा (Margin requirements), नैतिक समजावणी (Moral suasion).

म्हणून संख्यात्मक साधने 'फक्त (b) आणि (d)' आहेत.

The correct answer is Option C (Only (b) and (d)).

Detailed Step-by-Step Analysis:
RBI's monetary policy tools are bifurcated into:
1. Quantitative (General) Instruments: Regulate the aggregate volume, cost, and overall availability of money supply throughout the banking system:
- Policy Rates: Repo Rate (b), Reverse Repo Rate, Bank Rate, MSF.
- Reserve Ratios: CRR and SLR.
- Open Market Operations (d): Outright purchase and sale of government securities.
2. Qualitative (Selective) Instruments: Regulate the allocation and specific directional flow of credit to targeted economic sectors:
- Differential/Discriminatory interest rates (a).
- Credit Authorisation Scheme (CAS) introduced in 1965 (c).
- Margin requirements and moral suasion.

Therefore, only (b) and (d) are quantitative weapons.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'बँकिंग प्रणाली, मौद्रिक धोरण व वित्तीय बाजार (Banking, Monetary Policy & Markets)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): स्थापना, इतिहास (हिल्टन यंग आयोग), राष्ट्रीयीकरण, संघटनात्मक रचना व सर्व वैधानिक कार्ये

भारतीय रिझर्व्ह बँक (Reserve Bank of India - RBI) ही भारताची सर्वोच्च मध्यवर्ती बँक (Central Bank) असून देशातील संपूर्ण...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

मौद्रिक धोरण समिती (MPC), संख्यात्मक व गुणात्मक साधने, महागाई लक्ष्य चौकट आणि चलनवाढ मोजमाप (CPI वि. WPI)

मौद्रिक धोरण (Monetary Policy) म्हणजे अर्थव्यवस्थेत किंमत स्थैर्य (Price Stability) राखत आर्थिक विकासाला गती देण्यासाठी...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

बँकिंग राष्ट्रीयीकरण, नरसिंहम समित्या I व II, NPA निवारण (IBC २०१६, SARFAESI), Basel मानके आणि वित्तीय बाजार (नाणे वि. भांडवली बाजार)

भारतातील बँकिंग व्यवस्थेचा इतिहास १९६९ आणि १९८० च्या दोन मोठ्या राष्ट्रीयीकरणाच्या लाटांनी आणि १९९१ च्या LPG सुधारणांनंत...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Group B Prelims 2025 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण पेपर ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔