📅MPSC Rajyaseva Mains P2 2012 PaperGoogle वर फॉलो करा

खालीलपैकी कोणते सार्वजनिक व्ययावर नियंत्रण ठेवण्याचे साधन नाही ?
अ. संसद
ब. वित्तमंत्रालय
क. भारताचा नियंत्रक आणि महालेखा परीक्षक
ड. नियोजन आयोग
वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे ?

Which of the following are not the devices of control over the public expenditure?
a. Parliament
b. The Finance Ministry
c. The CAG
d. The Planning Commission
Which of the statements given above is/are correct?

पर्याय (Options):
a
ड फक्त
d only
✓ योग्य उत्तर
b
अ आणि ब फक्त
a and b only
c
क आणि ड फक्त
c and d only
d
अ, ब आणि ड
a, b and d
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (ड फक्त) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारतातील सार्वजनिक खर्चावरील नियंत्रणाची यंत्रणा: भारतात सार्वजनिक व्ययावर (खर्चावर) नियंत्रण ठेवण्यासाठी तीन संस्थात्मक स्तर कार्यरत असतात:
• 1⃣ संसदीय नियंत्रण: विनियोजन विधेयक (Appropriation Act), अनुदानाच्या मागण्या मंजूर करणे आणि लोकलेखा समिती, अंदाज समिती यांसारख्या संसदीय समित्यांद्वारे संसदेचे थेट नियंत्रण असते (अ).
• 2⃣ मंत्रालयीन / प्रशासकीय नियंत्रण: केंद्रीय वित्त मंत्रालय अर्थसंकल्प तयार करताना आणि खर्चाचे नियम ठरवून प्रशासकीय नियंत्रण ठेवते (ब).
• 3⃣ लेखापरीक्षण नियंत्रण: घटनेच्या कलम 148 नुसार भारताचे नियंत्रक आणि महालेखा परीक्षक (CAG) खर्चाची कायदेशीर तपासणी करतात (क).
• नियोजन आयोगाचे स्वरूप: नियोजन आयोग ही केवळ पंचवार्षिक योजना तयार करणारी आणि विकासाचा आराखडा आखणारी सल्लागार संस्था होती; प्रत्यक्ष सार्वजनिक खर्चावर नियंत्रण ठेवणे किंवा त्याचे लेखापरीक्षण करण्याचे कोणतेही अधिकार आयोगाला नव्हते (ड).
• निष्कर्ष: नियोजन आयोग हे सार्वजनिक खर्चावर नियंत्रण ठेवण्याचे साधन नाही, म्हणून पर्याय (1) 'ड फक्त' हे अचूक उत्तर आहे.
• महत्त्वाची टीप: सार्वजनिक खर्चावर नियंत्रण संसद, वित्त मंत्रालय व कॅग ठेवतात; नियोजन आयोग केवळ योजना आखणारा सल्लागार होता.

The correct answer is Option A (d only).

Key Points:
• System of Financial Control in India: Control over public expenditure in India operates through three established institutional tiers:
• 1⃣ Parliamentary Control: Exercised through the passage of Appropriation Acts, Demand for Grants, and scrutiny by financial committees (PAC, Estimates Committee, COPU).
• 2⃣ Executive / Administrative Control: Exercised by the Ministry of Finance through budget formulation, expenditure vetting, financial advisers, and expenditure sanctions.
• 3⃣ Audit Control: Exercised by the independent constitutional authority—the Comptroller and Auditor General of India (CAG) under Articles 148 to 151.
• Planning Commission's Role: The Planning Commission was merely an advisory think-tank responsible for drafting Five-Year Plans and allocating indicative plan resources; it possessed no statutory or constitutional machinery to control or audit ongoing public expenditure.
• Key Result: The Planning Commission is not a device of expenditure control, making option 1 ('d only') correct.
• Key Takeaway: Parliament, the Finance Ministry, and the CAG control and audit public expenditure; the Planning Commission only allocated planned resources.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (Planning, 12 FYPs & NITI Aayog)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

भारतातील आर्थिक नियोजनाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (विश्वेश्वरय्या ते सर्वोदय योजना), नियोजन आयोग व NDC

भारतामध्ये स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून आर्थिक नियोजनाची गरज प्रतिपादित करण्यात आली होती. सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यां...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

१ ली ते १२ वी पंचवार्षिक योजना (१९५१-२०१७): सर्व प्रतिमाने, उद्दिष्टे, यश-अपयश, योजना सुट्टी, रोलिंग प्लॅन व LPG सुधारणा

भारताने सोव्हिएत रशियाकडून (USSR) पंचवार्षिक योजनांची प्रेरणा घेऊन १९५१ ते २०१७ या काळात एकूण १२ पंचवार्षिक योजना, ३ वार...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

नीती आयोग (NITI Aayog): स्थापना, रचना, सहकारी संघराज्यवाद, बॉटम-अप दृष्टिकोन आणि प्रमुख निर्देशांक व अहवाल

भारत सरकारने ६५ वर्षे जुन्या नियोजन आयोगाच्या (Planning Commission) जागी १ जानेवारी २०१५ रोजी 'नीती आयोग' (NITI Aayog -...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2012 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔