कोणते अनुच्छेद मूलभूत अधिकारांच्या अंमलबजावणीसाठी उच्च न्यायालयांना निर्देश जारी करण्याचा अधिकार देते ?
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (अनुच्छेद २२६) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• उच्च न्यायालयांचे प्राधिकारपत्र (Writ) अधिकारक्षेत्र - अनुच्छेद २२६:
• भारतीय संविधानातील अनुच्छेद २२६ अन्वये उच्च न्यायालयांना मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी तसेच इतर कोणत्याही कायदेशीर हक्कांच्या रक्षणासाठी निर्देश, आदेश किंवा प्राधिकारपत्रे (Writs) जारी करण्याचा अधिकार आहे.
• अनुच्छेद ३२ वि. अनुच्छेद २२६ तुलना:
• अनुच्छेद ३२: सर्वोच्च न्यायालय केवळ मूलभूत हक्कांसाठी रिट जारी करू शकते.
• अनुच्छेद २२६: उच्च न्यायालय मूलभूत हक्कांसोबतच इतर सामान्य कायदेशीर हक्कांसाठीही रिट जारी करू शकते (त्यामुळे उच्च न्यायालयाचे रिट अधिकारक्षेत्र सर्वोच्च न्यायालयापेक्षा अधिक व्यापक आहे).
• इतर कलमे:
• अनुच्छेद १३३: दिवाणी बाबींमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाचे अपीलीय अधिकारक्षेत्र.
• अनुच्छेद १४३: राष्ट्रपतींचा सर्वोच्च न्यायालयाकडून सल्ला घेण्याचा अधिकार.
• म्हणून, मूलभूत अधिकारांच्या अंमलबजावणीसाठी उच्च न्यायालयांना अधिकार देणारे कलम अनुच्छेद २२६ आहे (पर्याय १).
• महत्त्वाची टीप: अनुच्छेद २२६ उच्च न्यायालयांना मूलभूत हक्क व इतर कायदेशीर हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी रिट जारी करण्याचा अधिकार देते.
The correct answer is Option A (Article 226).
Key Points:
• Writ Jurisdiction of High Courts (Article 226):
• Article 226 of the Constitution of India empowers every High Court to issue directions, orders, or writs (including Habeas Corpus, Mandamus, Prohibition, Quo-Warranto, and Certiorari) for the enforcement of Fundamental Rights (Part III) and for 'any other purpose' (legal rights).
• Comparison between Article 32 and Article 226:
• Article 32: Supreme Court can issue writs ONLY for Fundamental Rights. Article 32 is itself a Fundamental Right.
• Article 226: High Court's writ jurisdiction is broader because it covers both Fundamental Rights and ordinary legal rights.
• Other Articles explained:
• Article 133: Appellate jurisdiction of Supreme Court in civil matters.
• Article 135: Jurisdiction and powers of the Federal Court under existing law to be exercisable by Supreme Court.
• Article 143: Power of President to consult Supreme Court (Advisory Jurisdiction).
• Thus, Article 226 empowers High Courts (Option 1).
• Key Takeaway: Article 226 empowers High Courts to issue writs for both Fundamental Rights and other legal rights.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
खालीलपैकी कोणते विधान खरे आहे/आहेत ? अ. २२ जुलै १९४७, रोजी स...
भारतीय राज्यघटनेतील खालीलपैकी कोणते अनुच्छेद राज्याच्या नीति...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group B Mains 2022 - Paper 2 (Sub-Registrar) इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :