भारतासारख्या धर्मनिरपेक्ष लोकशाही शासनात जातीय दंगे, भाषिक संघर्ष, आणि धार्मिक तणाव अशा असाधारण परिस्थितीत आपले कर्त्तव्य बजावतांना वृतपत्रांनी कोणती भुमिका घ्यावी, कोणते मानदंड मानावेत ?
अ. वृतपत्रकारांनी लोक हिताकडे दुर्लक्ष करून वैयक्तिक स्वार्थासाठी वृतपत्राच्या शक्तीचा वापर करू नये.
ब. वृत्तपत्रातून द्यावयाचा मजकूर खरा आणि वस्तुस्थितीला धरुन असला पाहिजे. विपर्यास्त, वस्तुस्थितीला सोडून अतिशयोक्ती दाखवणारा मजकूर देण्याचे टाळले पाहिजे.
क. वृतपत्रे मुक्त नसावेत त्यावर सरकारचे नियंत्रण असावे.
ड. वृतपत्रांनी टिका करतांना न्यायाची भुमिका सोडू नये.
वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे ?

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (अ, ब आणि ड) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• पत्रकारितेची आचारसंहिता व सामाजिक जबाबदारी: जातीय तणाव, धार्मिक दंगली व अशांततेच्या काळात वृत्तपत्रांनी विशेष संयम व सामाजिक उत्तरदायित्व पाळणे गरजेचे असते.
• पाळावयाचे नैतिक मानदंड:
• वृत्तपत्रांनी वैयक्तिक स्वार्थ किंवा नफ्यापेक्षा सार्वजनिक हिताला व शांततेला सर्वोच्च प्राधान्य दिले पाहिजे (अ).
• प्रसिद्ध होणाऱ्या बातम्या पूर्णपणे वस्तुनिष्ठ व सत्य असाव्यात; अफवा, अतिशयोक्ती व चिथावणीखोर मजकूर टाळला पाहिजे (ब).
• टीका करताना ती न्यायी, समतोल आणि विधायक असावी (ड).
• सरकारी नियंत्रणाचा अभाव: वृत्तपत्रांवर 'शासनाचे नियंत्रण असावे' (क) हे लोकशाही मूल्यांच्या व कलम 19(1)(अ) मधील अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या विरुद्ध आहे; वृत्तपत्रांचे स्वातंत्र्य अबाधित राहिले पाहिजे.
• निष्कर्ष: म्हणून अ, ब आणि ड ही विधाने योग्य असून पर्याय (4) अचूक आहे.
• महत्त्वाची टीप: तणावाच्या काळात वृत्तपत्रांनी वस्तुनिष्ठ सत्य मांडणे, जनहित जपणे आणि न्यायी भूमिकेतून टीका करणे आवश्यक आहे, त्यावर सरकारी नियंत्रण असू नये.