📅MPSC Rajyaseva Mains P4 2014 PaperGoogle वर फॉलो करा

भारतीय नियोजन अयशस्वी होण्याची प्रमुख तीन कारणे कोणती ?
(a) सार्वजनिक क्षेत्रातील अकार्यक्षम उत्पादन.
(b) व्यावसायिक संरचनेत न झालेला बदल.
(c) दारिद्र्य निर्मूलनातील अपयश.
(d) महालनोबिस प्रतिमानाचा अयोग्य वापर.
पर्याय :

What are the three major reasons of failure of Indian planning?
(a) Inefficient production of public sector.
(b) Unchanged occupational structure.
(c) Failure to eliminate poverty.
(d) Improper implication of Mahalanobis model.
Options:

पर्याय (Options):
a
(a), (b) आणि (d)
(a), (b) and (d)
✓ योग्य उत्तर
b
(b), (c) आणि (d)
(b), (c) and (d)
c
(a), (b) आणि (c)
(a), (b) and (c)
d
(c), (d) आणि (a)
(c), (d) and (a)
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) ((a), (b) आणि (d)) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारतीय नियोजनाच्या अपयशाची कारणे:
• भारतीय नियोजन प्रक्रियेने पायाभूत उद्योग उभारले असले तरी अनेक उद्दिष्टे साध्य करण्यात नियोजनाला मर्यादा आल्या.
• अधिकृत उत्तरतालिकेचे विश्लेषण:
• महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या अंतिम उत्तरतालिकेनुसार पर्याय (1) [(a), (b) आणि (d)] हे योग्य उत्तर ठरवण्यात आले आहे:
• (a) सार्वजनिक क्षेत्रातील अकार्यक्षम उत्पादन: सरकारी उपक्रमांना स्वायत्ततेचा अभाव आणि अकार्यक्षमतेमुळे तोट्याचा सामना करावा लागला.
• (b) व्यावसायिक संरचनेत न झालेला बदल: अनेक दशकांच्या नियोजनानंतरही बहुसंख्य कार्यबल शेतीवरच अवलंबून राहिले; उद्योगांकडे कामगारांचे स्थलांतर झाले नाही.
• (d) महालनोबिस प्रतिमानाचा अयोग्य वापर: दुसऱ्या योजनेपासून स्वीकारलेले हे प्रतिमान भांडवल-प्रधान होते, ज्यामुळे प्रचंड बेरोजगारी असतानाही रोजगारनिर्मिती पुरेशा प्रमाणात होऊ शकली नाही.
• अंतिम निष्कर्ष:
• अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार पर्याय (1) हे योग्य उत्तर आहे.
• महत्त्वाची टीप: नियोजनाच्या अपयशामागे सार्वजनिक क्षेत्राची अकार्यक्षमता, व्यावसायिक रचनेतील साचलेपण आणि महालनोबिस प्रतिमानाचा अयोग्य वापर ही प्रमुख कारणे ठरवली गेली.

The correct answer is Option A ((a), (b) and (d)).

Key Points:
• Critiques of Five Year Planning in India:
• Planning in India achieved self-reliance and basic industrial capacity, but encountered prominent structural shortcomings widely documented in standard Indian economy literature (such as Dutt & Sundaram, Mishra & Puri).
• MPSC Key Validation & Analytical Alignment:
• The official MPSC answer key designated Option 1: (a), (b), and (d) as the correct combination.
• Reason (a): Public sector undertakings suffered from systemic delays, bureaucratization, and low return on capital.
• Reason (b): Despite industrial growth, the occupational structure remained stubbornly skewed toward agriculture without shifting the labour force toward modern manufacturing.
• Reason (d): Heavy reliance on the capital-intensive Mahalanobis model prioritized heavy industries while ignoring short-term consumer goods and employment creation.
• Final Verdict:
• Option 1 is the verified correct answer in line with the official key.
• Key Takeaway: Per the MPSC answer key, planning failure is attributed to public sector inefficiency, stagnant occupational shift, and flaws in applying the Mahalanobis model.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'दारिद्र्य, बेरोजगारी व मानवी विकास (Poverty, Unemployment & Human Development)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)

Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 125 दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या निर...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना

Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 126 बेरोजगारी: संकल्पना, सर्व प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS) व PLF...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे

Topic 61: दारिद्र्य व बेरोजगारी Note ID: 127 मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, IHDI, GII व भारतातील कल्य...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2014 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔