#44📅 MPSC Group C Mains 2025 - Paper 2 (सामान्य क्षमता चाचणी)(2025) +1 गुण

पंचायत (अनुसूचित क्षेत्रासाठी विस्तार) अधिनियम, 1996 अंतर्गत ग्राम सभेला खालील अधिकार प्रदान करण्यात आले आहेत
अ. गावातील बाजारपेठांचे व्यवस्थापन करणे
ब. खनिज पट्ट्यांवर नियंत्रण ठेवणे
क. विकास योजनांना मंजुरी देणे
ड. प्राथमिक शाळांचे व्यवस्थापन करणे

Under the Panchayats (Extension to the Scheduled Areas) Act, 1996, Gram Sabha has been vested with following powers
A. Manage village markets
B. Control over mineral leases
C. Development plans approval
D. Managing primary schools

पर्याय (Options):

फक्त (अ), (ब), (क)

Only (A), (B), (C)

✓ योग्य उत्तर

फक्त (ब), (क), (ड)

Only (B), (C), (D)

फक्त (अ), (क), (ड)

Only (A), (C), (D)

वरीलपैकी सर्व

All of the above

✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a

📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (फक्त (अ), (ब), (क)) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• पेसा कायद्याच्या कलम ४ नुसार ग्रामसभेला खालील वैधानिक अधिकार प्रदान करण्यात आले आहेत:
• विधान क (विकास योजनांना मंजुरी): कलम ४(e) नुसार गावातील सामाजिक व आर्थिक विकासाच्या सर्व योजना व कार्यक्रमांना अंमलबजावणीपूर्वी मंजुरी देणे.
• विधान ब (खनिज पट्ट्यांवर नियंत्रण): कलम ४(k) व (l) नुसार गौण खनिजांसाठी खाणपट्टे देण्यापूर्वी ग्रामसभेची पूर्वशिफारस अनिवार्य आहे.
• विधान अ (बाजारपेठांचे व्यवस्थापन): कलम ४(m)(iv) नुसार गावातील स्थानिक बाजारांचे व्यवस्थापन व नियंत्रण करण्याचा अधिकार.
• प्राथमिक शाळांचे व्यवस्थापन (ड) हा पेसा कायद्याच्या कलम ४ अंतर्गत ग्रामसभेला दिलेला थेट विशेष अधिकार नाही.
• म्हणून, ग्रामसभेला फक्त (अ), (ब), (क) हे अधिकार प्रदान करण्यात आले आहेत.
• महत्त्वाची टीप: पेसा कायदा १९९६ अन्वये ग्रामसभेला विकास योजनांना मंजुरी, गौण खनिज पट्ट्यांवर नियंत्रण व स्थानिक बाजारपेठांचे व्यवस्थापन करण्याचे अधिकार आहेत.

The correct answer is Option A (Only (A), (B), (C)).

Key Points:
• Provisions of PESA Act, 1996 (Panchayats Extension to the Scheduled Areas):
• Section 4 of PESA Act empowers Gram Sabhas in Fifth Schedule Areas with key statutory powers:
• Section 4(e): Approval of plans, programmes, and projects for social and economic development before implementation (Statement C is correct).
• Section 4(k) & 4(l): Prior mandatory recommendation for grant of prospecting licences or mining leases for minor minerals, and concession for exploitation of minor minerals (Statement B is correct).
• Section 4(m)(iv): Power to manage village markets by whatever name called (Statement A is correct).
• Note on Statement D: Management of primary schools is not an explicit special power vested in Gram Sabhas under Section 4 of the central PESA Act.
• Hence, Only (A), (B), and (C) are powers explicitly vested under PESA.
• Key Takeaway: Under PESA 1996, Gram Sabhas hold statutory powers to approve development plans, control minor mineral leases, and manage village markets.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स राज्यघटनेची निर्मिती, स्रोत, सरनामा व परिशिष्टे (Constitutional Framework & Features)

सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'राज्यघटनेची निर्मिती, स्रोत, सरनामा व परिशिष्टे (Constitutional Framework & Features)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

संविधान सभेची निर्मिती, कामकाज, मसुदा समिती व राज्यघटना स्वीकृती

भारतीय संविधान हे भारताच्या सार्वभौमत्वाचे आणि लोकशाहीचे सर्वोच्च प्रतीक आहे. स्वतंत्र भारतासाठी स्वतःची एक स्वतंत्र घटन...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

भारतीय राज्यघटनेचे आंतरराष्ट्रीय स्रोत व भारत सरकार कायदा १९३५

भारतीय राज्यघटना ही केवळ उसनवारी नसून जगातील सर्वोत्कृष्ट लोकशाही मूल्यांचे भारतीय परिस्थितीनुसार केलेले सुंदर 'तुलनात्म...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

भारतीय संविधानाचा सरनामा (Preamble): तत्त्वे, उद्दिष्टे, ४२ वी घटनादुरुस्ती व सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक खटले

भारतीय संविधानाचा सरनामा (Preamble / प्रास्ताविका / उद्देशिका) म्हणजे राज्यघटनेचे ओळखपत्र (Identity Card of the Constitu...

वाचा➔

मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

भारतीय राज्यघटनेतील सर्व १२ परिशिष्टे (Schedules १ ते १२): संपूर्ण विश्लेषण व महत्त्वाच्या घटनादुरुस्त्या

२६ जानेवारी १९५० रोजी मूळ राज्यघटनेत ८ परिशिष्टे (Schedules) होती. त्यानंतर विविध घटनादुरुस्त्यांद्वारे आणखी ४ परिशिष्टे...

वाचा➔

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📲 ॲपमध्ये उघडा / डाऊनलोड टेस्ट सिरीज➔

←

मागील प्रश्न #43

महानगरपालिका सीमानिश्चितीचा अधिकार ______ ला आहेत.

पुढील प्रश्न #45

खालीलपैकी कोणती घटना दुरुस्ती ही मूलभूत कर्तव्याशी संबंधित आ...

→

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Group C Mains 2025 - Paper 2 (सामान्य क्षमता चाचणी) इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण पेपर ➔

घरगुती उपभोगाला चालना देण्यासाठी प्राप्तिकरात घट करणे हे _______ याचे उदाहरण आहे.

उत्तर पहा ➔ 2

महाराष्ट्र मानवी विकास अहवाल 2012 अनुसार मानवी विकासाच्या खालीलपैकी कोणत्या निर्देशांकांमध्ये जिल्ह्यांतर्गत राज्यभर असमानता कायम आहे?
(a) उत्पन्न (b) अर्भक जीवन शक्यता (c) एकूण साक्षरता (d) स्थूल पटनोंदणी प्रमाण

उत्तर पहा ➔ 3

लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांताच्या दुसऱ्या टप्प्यात मृत्यू दर कमी आणि _______ दिसून येतो.

उत्तर पहा ➔ 4

व्यापार चक्रातील आकुंचन या कालावधीत अर्थव्यवस्थेत खालीलपैकी कोणते बदल होतात?
(a) वस्तू व सेवांच्या किंमतीत वाढ
(b) वास्तविक GDP मधील घट
(c) रोजगारात घट
(d) गुंतवणुकीत घट

उत्तर पहा ➔ 5

शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG) भारत निर्देशांक 2023-24 संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या :
(a) या निर्देशांकाद्वारे सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या (SDGs) संदर्भातील प्रगती 113 निर्देशांकांच्या आधारे मोजली जाते, जी राष्ट्रीय निर्देशक ढाचा (NIF) शी सुसंगत आहे.
(b) प्रत्येक राज्य व केंद्रशासित प्रदेशासाठी सर्व 17 शाश्वत विकास उद्दिष्टांवर (SDGs) उद्दिष्टनिहाय गुण गणना केली जाते.
(c) एखाद्या राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशाचा एकत्रित गुण क्रमांक (composite score) हा निर्देशांकात समाविष्ट असलेल्या SDGs वरील उद्दिष्टनिहाय गुणांचे एकत्रीकरण करून निश्चित केला जातो.
(d) या निर्देशांकात 0 गुण मिळणे म्हणजे त्या राज्याने किंवा केंद्रशासित प्रदेशाने मूल्यमापनातील SDG उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य केली आहेत असे दर्शविते.

उत्तर पहा ➔ 6

सहकारी विकास निधी (CDF) बद्दल योग्य विधान/ने कोणती आहेत?
(a) त्याची स्थापना नाबार्डने केली आहे.
(b) त्याची स्थापना 1993 मध्ये केली गेली.
(c) सहकारी पतसंस्थांचे मजबुतीकरण हे या योजनेचे एक उद्दिष्ट आहे.

उत्तर पहा ➔

📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)