📅MPSC Rajyaseva Mains P2 2014 PaperGoogle वर फॉलो करा

नैसर्गिक न्यायाचा नियम ________ ला लागू होत नाही.

The rule of natural justice does not apply to
पर्याय (Options):
a
कायदे करण्यासंबंधीची कायदेमंडळाची कृती
Legislative act of Legislature
✓ योग्य उत्तर
b
न्यायालयविषयक कृती
Judicial act
c
प्रशासकीय कृती
Administrative act
d
वरीलपैकी एकही नाही
None of the above
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय a
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (कायदे करण्यासंबंधीची कायदेमंडळाची कृती) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• नैसर्गिक न्यायाची तत्त्वे (Principles of Natural Justice) व प्रशासकीय कायदा:
• नैसर्गिक न्यायाची व्याप्ती: नैसर्गिक न्यायाची दोन प्रमुख सूत्रे—पक्षपाताविरुद्धचा नियम आणि दोन्ही बाजू ऐकून घेण्याचा नियम—ही सर्व न्यायालयीन कृती, निम-न्यायालयीन कृती आणि नागरिकांच्या हक्कांवर परिणाम करणाऱ्या प्रशासकीय कृतींना बंधनकारक असतात (*ए. के. क्रायपक वि. भारत सरकार, 1969*).
• कायदेमंडळाच्या कृतीस अपवाद: विधीमंडळाच्या कायदे करण्यासंबंधीच्या कृतींना (Legislative acts) नैसर्गिक न्यायाचा नियम लागू होत नाही. कायदा तयार करताना कायदेमंडळावर नागरिकांना वैयक्तिक नोटीस देणे किंवा प्रत्येकाचे म्हणणे ऐकून घेणे बंधनकारक नसते.
• त्यामुळे कायदेमंडळाची कृती ही नैसर्गिक न्यायाच्या तत्त्वांच्या कक्षेत येत नाही.
• अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार पर्याय क्रमांक (1) हे योग्य उत्तर आहे.
• महत्त्वाची टीप: नैसर्गिक न्यायाचे नियम न्यायालयीन व प्रशासकीय कृतींना लागू होतात, परंतु कायदेमंडळाच्या कायदे करण्याच्या कृतीस लागू होत नाहीत.

The correct answer is Option A (Legislative act of Legislature).

Key Points:
• Principles of Natural Justice & Administrative Law:
• Scope of Natural Justice: The twin principles of natural justice—*Nemo judex in causa sua* (rule against bias) and *Audi alteram partem* (rule of fair hearing)—apply strictly to all Judicial acts, Quasi-judicial acts, and Administrative acts affecting civil rights (*A.K. Kraipak v. Union of India*, 1969).
• Exclusion of Legislative Action: The rules of natural justice do not apply to purely legislative acts of the Legislature (or plenary/delegated legislation of a general legislative character). A legislative body is not bound to provide notice or personal hearings to citizens before enacting a statute.
• Thus, the rule of natural justice does not apply to a legislative act of the Legislature.
• Option (1) is the correct answer according to the official answer key.
• Key Takeaway: The principles of natural justice apply to judicial and administrative acts, but not to legislative acts of the Legislature.

१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आणीबाणी विषयक तरतुदी व महत्त्वपूर्ण घटनादुरुस्त्या (Emergency & Amendments)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 35 मि. वाचन

आणीबाणी विषयक तरतुदी (भाग १८, कलम ३५२ ते ३६०): राष्ट्रीय आणीबाणी, राष्ट्रपती राजवट व आर्थिक आणीबाणी

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग १८ (कलम ३५२ ते ३६०) मध्ये आणीबाणीच्या असाधारण तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. या तरतुदींचा मूळ उद्दे...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 40 मि. वाचन

महत्त्वपूर्ण व ऐतिहासिक घटनादुरुस्त्या (१ ली ते १०६ वी): कलम ३६८ दुरुस्ती पद्धत, ४२ वी, ४४ वी, ७३ वी, ८६ वी, १०१ वी ते १०६ वी

भारतीय राज्यघटनेच्या भाग २० (कलम ३६८) मध्ये संविधानात सुधारणा करण्याचा अधिकार आणि त्याची कार्यपद्धती स्पष्ट करण्यात आली...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 25 मि. वाचन

भारतीय राज्यघटना २०२६ चालू घडामोडी: प्रमुख घटनादुरुस्त्या, सर्वोच्च न्यायालय ऐतिहासिक निकाल, नवीन फौजदारी कायदे व पदस्थ

भारतीय राज्यघटना व कायदा चालू घडामोडी २०२६ (सप्टेंबर २०२६ पर्यंत अद्ययावत): अधिकृत घटनात्मक पदस्थ (राष्ट्रपती, CJI, CEC,...

वाचा➔
💎

🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज

सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा

सर्व पहा➔

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2014 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔