संसद सदस्य आणि राज्य विधिमंडळाचे सदस्य यांच्या निवडणूकी संबंधीच्या वादाबाबतचे खटले चालविण्याबाबतचे उच्च न्यायालयाचा अधिकार खालीलपैकी कोणत्या न्यायाधिकार क्षेत्रात समाविष्ट होतो ?
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (प्रारंभिक अधिकार क्षेत्र) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• उच्च न्यायालयाचे अधिकार क्षेत्र:
• प्रारंभिक अधिकार क्षेत्र (Original Jurisdiction): लोकप्रतिनिधी कायदा, १९५१ च्या कलम ८०A नुसार, संसद सदस्य किंवा राज्य विधिमंडळ सदस्यांच्या निवडणुकीबाबतचे निवडणूक याचिका (Election Petitions) थेट उच्च न्यायालयात दाखल करावे लागतात. त्यामुळे हा अधिकार उच्च न्यायालयाच्या प्रारंभिक अधिकार क्षेत्रात मोडतो.
• पर्यवेक्षणाचे अधिकार क्षेत्र (कलम २२७): आपल्या प्रादेशिक कार्यक्षेत्रातील सर्व दुय्यम न्यायालये व लवादांवर देखरेख ठेवण्याचा अधिकार.
• सल्लादायी अधिकार क्षेत्र: उच्च न्यायालयाला सल्लादायी अधिकार क्षेत्र नसते. हा अधिकार केवळ सर्वोच्च न्यायालयाला कलम १४३ अन्वये प्रदान केलेला आहे.
• अपिलीय अधिकार क्षेत्र: दिवाणी व फौजदारी प्रकरणांमध्ये कनिष्ठ न्यायालयांच्या निर्णयांविरोधात अपील ऐकण्याचा अधिकार.
• महत्त्वाची टीप: खासदार व आमदार यांच्या निवडणुकीविषयीचे वाद थेट उच्च न्यायालयात दाखल होतात, जो त्याचा प्रारंभिक अधिकार (Original Jurisdiction) आहे.
The correct answer is Option B (Original jurisdiction).
Key Points:
• Jurisdictions of the High Court:
• Original Jurisdiction (प्रारंभिक अधिकार क्षेत्र): An election petition challenging the election of a Member of Parliament (Lok Sabha/Rajya Sabha) or State Legislature (Vidhan Sabha/Vidhan Parishad) can only be initiated directly in the High Court as per the Representation of the People Act, 1951 (Section 80A). Hence, this falls squarely under Original Jurisdiction.
• Supervisory Jurisdiction (Article 227): High Court's power of superintendence over all subordinate courts and tribunals throughout its territorial jurisdiction.
• Advisory Jurisdiction: The High Court does NOT have advisory jurisdiction (Only the Supreme Court possesses advisory jurisdiction under Article 143).
• Appellate Jurisdiction: Power to hear appeals against decisions of subordinate civil and criminal courts.
• Key Takeaway: Disputes regarding MP/MLA elections are directly filed in the High Court under its Original Jurisdiction as per RPA 1951.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये
ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...
निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा
भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...
केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी
केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
खालीलपैकी कोणता विषय राज्यसूचीमध्ये समाविष्ट नाही ?
खालीलपैकी कोणत्या घटनादुरुस्तीद्वारे भारतीय राज्यघटनेतील कलम...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2018 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
