भारताचे नियंत्रक व महालेखा परीक्षक यांना पदावरुन दूर करण्यासाठी खालीलपैकी कोणाला पदावरुन दूर करण्याची कारणे व पद्धत वापरली जाते ?
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) (सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• नियंत्रक व महालेखापरीक्षकांचे (CAG) घटनात्मक स्वातंत्र्य आणि पदच्युती (कलम १४८):
• कलम १४८(१) मधील तरतूद: भारताच्या नियंत्रक व महालेखापरीक्षकांना (CAG) त्यांच्या पदावरून केवळ त्याच पद्धतीने आणि त्याच कारणांवरून दूर केले जाऊ शकते, ज्या पद्धतीने सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांना दूर केले जाते.
• पदच्युतीची प्रक्रिया (कलम १२४(४)): यासाठी संसदेच्या दोन्ही सभागृहांत विशेष बहुमताने (एकूण सदस्यसंख्येचे बहुमत + उपस्थित व मतदान करणाऱ्या सदस्यांचे २/३ बहुमत) ठराव मंजूर व्हावा लागतो (सिद्ध झालेली गैरवर्तणूक किंवा अकार्यक्षमता).
• इतर पर्यायांची पदच्युती:
• UPSC अध्यक्ष (कलम ३१७): सर्वोच्च न्यायालयाच्या चौकशी अहवालानंतर राष्ट्रपती पदावरून दूर करतात.
• महान्यायवादी (कलम ७६): राष्ट्रपतींची मर्जी असेपर्यंत पद धारण करतात.
• लोकसभा सभापती (कलम ९४): केवळ लोकसभेच्या प्रभावी बहुमताने दूर होतात.
• महत्त्वाची टीप: कलम १४८(१) नुसार कॅगना (CAG) सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांप्रमाणेच विशेष बहुमताने पदावरून दूर करता येते.
The correct answer is Option B (Supreme Court Judge).
Key Points:
• Constitutional Independence and Removal of the CAG (Article 148):
• Article 148(1): Explicitly provides that the Comptroller and Auditor General of India "shall only be removed from office in like manner and on the like grounds as a Judge of the Supreme Court".
• Removal Procedure (Article 124(4)): Removal requires an address passed by both Houses of Parliament supported by a special majority (majority of total membership + not less than 2/3rd of members present and voting) on grounds of proved misbehaviour or incapacity under the Judges Inquiry Act, 1968.
• Contrasts with other positions:
• UPSC Chairman (Art 317): Removed by the President on grounds of misbehaviour after an inquiry by the Supreme Court.
• Attorney General (Art 76): Holds office during the pleasure of the President.
• Speaker of Lok Sabha (Art 94): Removed by an effective majority resolution of Lok Sabha.
• Key Takeaway: Under Article 148(1), the CAG can only be removed in like manner and on like grounds as a Supreme Court Judge.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये
ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...
निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा
भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...
केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी
केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
लोकलेखा समिती बाबत खालीलपैकी योग्य विधाने निवडा. (a) लोकलेखा...
भारतीय राज्यघटना कलम 360 नुसार आर्थिक आणीबाणीचे व्यवस्थापन क...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2018 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?