पुढील विधानांचा अभ्यास करा :
(a) पारंपारिक व सामाजिक गटांनी लोकशाही संस्थांच्या कार्यप्रणालीसाठी सामाजिक आधार उपलब्ध करुन दिला आहे.
(b) जात, भाषा, धर्म व प्रादेशिक अस्मितांनी आपल्या मागण्या मांडून सोयीची धोरणे व सोयी-सुविधा मिळविण्याच्या दृष्टीने दबाव देण्यासाठी लोकशाहीवादी राजकारणाचा वापर केला आहे.
वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त ?
पुढील विधानांचा अभ्यास करा :
(a) पारंपारिक व सामाजिक गटांनी लोकशाही संस्थांच्या कार्यप्रणालीसाठी सामाजिक आधार उपलब्ध करुन दिला आहे.
(b) जात, भाषा, धर्म व प्रादेशिक अस्मितांनी आपल्या मागण्या मांडून सोयीची धोरणे व सोयी-सुविधा मिळविण्याच्या दृष्टीने दबाव देण्यासाठी लोकशाहीवादी राजकारणाचा वापर केला आहे.
वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त ?
Study the following statements:
(a) Traditional and social groups have provided the social base for the operation of democratic institutions.
(b) Caste, language, religion and regional identities have used democratic politics for putting pressure and raising demands for favourable policies and benefits.
Which of these above statement/s is/are true?
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) ((a) व (b) दोन्ही बरोबर आहेत.) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• भारतीय लोकशाही आणि सामाजिक संरचना:
• विधान (a) सत्य आहे: विचारवंत रजनी कोठारी यांच्या विश्लेषणाप्रमाणे, भारतातील पारंपारिक आणि सामाजिक संस्थांनी (उदा. जाती, समुदाय) लोकशाही व्यवस्थांच्या कार्यप्रणालीसाठी आणि जनसहभागासाठी आवश्यक असणारा पाया व सामाजिक आधार पुरवला आहे.
• विधान (b) सत्य आहे: जात, भाषा, धर्म आणि प्रादेशिक अस्मितांनी आपल्या मागण्या पूर्ण करून घेण्यासाठी, आरक्षणाचा लाभ मिळवण्यासाठी आणि विकासाची धोरणे स्वतःच्या बाजूने वळवण्यासाठी लोकशाही प्रक्रियेचा आणि दबाव गटांचा (Pressure Groups) प्रभावीपणे वापर केला आहे.
• म्हणूनच दोन्ही विधाने योग्य आहेत.
• महत्त्वाची टीप: पारंपरिक सामाजिक गट आणि अस्मिता भारतीय लोकशाहीत सहभागाचा आधार आणि दबाव तंत्र म्हणून कार्य करतात.
The correct answer is Option C (Both (a) and (b) are true.).
Key Points:
• Democratic Deepening and Social Bases in India:
• Statement (a) is True: Political scientists (notably Rajni Kothari in *Politics in India*) have demonstrated that primordial and traditional groupings (castes, ethnic communities) served as the structural foundation and social base through which mass political mobilization and democratic institutions took root in post-independence India.
• Statement (b) is True: Identity markers such as caste, language, religion, and regionalism operate as interest/pressure groups in democratic politics, bargaining with the state for affirmative action, resource allocation, and favorable policy decisions.
• Thus, both sociological assertions regarding Indian political dynamics are correct.
• Key Takeaway: Traditional social groups and identities provide both the mobilization base and pressure mechanisms in Indian democracy.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'राज्यघटनेची निर्मिती, स्रोत, सरनामा व परिशिष्टे (Constitutional Framework & Features)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
संविधान सभेची निर्मिती, कामकाज, मसुदा समिती व राज्यघटना स्वीकृती
भारतीय संविधान हे भारताच्या सार्वभौमत्वाचे आणि लोकशाहीचे सर्वोच्च प्रतीक आहे. स्वतंत्र भारतासाठी स्वतःची एक स्वतंत्र घटन...
भारतीय राज्यघटनेचे आंतरराष्ट्रीय स्रोत व भारत सरकार कायदा १९३५
भारतीय राज्यघटना ही केवळ उसनवारी नसून जगातील सर्वोत्कृष्ट लोकशाही मूल्यांचे भारतीय परिस्थितीनुसार केलेले सुंदर 'तुलनात्म...
भारतीय संविधानाचा सरनामा (Preamble): तत्त्वे, उद्दिष्टे, ४२ वी घटनादुरुस्ती व सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक खटले
भारतीय संविधानाचा सरनामा (Preamble / प्रास्ताविका / उद्देशिका) म्हणजे राज्यघटनेचे ओळखपत्र (Identity Card of the Constitu...
भारतीय राज्यघटनेतील १२ परिशिष्टे (Schedules १ ते १२) व महत्त्वाच्या घटनादुरुस्त्या: नोट्स PDF
२६ जानेवारी १९५० रोजी मूळ राज्यघटनेत ८ परिशिष्टे (Schedules) होती. त्यानंतर विविध घटनादुरुस्त्यांद्वारे आणखी ४ परिशिष्टे...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
भाषण व मतप्रदर्शनाच्या स्वातंत्र्यावर कोणत्या कारणासाठी प्रस...
जोड्या लावा : (A) | (B) (a) मुख्य निवडणूक अधिकारी | (i) मतदा...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2019 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?