"कायद्याची प्रक्रिया ही योग्य असली पाहिजे" असा निर्वाळा________या खटल्यात दिला आहे
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (मनेका गांधी वि. भारत सरकार) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• मनेका गांधी वि. भारत सरकार खटला (१९७८):
• पार्श्वभूमी: पारपत्र कायद्यांतर्गत मनेका गांधी यांचे पारपत्र (Passport) जप्त करताना त्यांना कोणतीही पूर्वसूचना किंवा कारणे देण्यात आली नव्हती, ज्यास न्यायालयात आव्हान दिले गेले.
• सर्वोच्च न्यायालयाचा निकाल: सर्वोच्च न्यायालयाच्या ७ न्यायाधीशांच्या खंडपीठाने निकाल दिला की, संविधानाच्या कलम २१ मधील *'कायद्याने प्रस्थापित केलेली कार्यपद्धती'* (Procedure established by law) ही मनमानी नसावी, तर ती रास्त, योग्य, न्याय्य व निष्पक्ष (Just, Fair and Reasonable) असली पाहिजे.
• महत्त्व: या खटल्यामुळे अमेरिकेतील 'कायद्याची योग्य प्रक्रिया' (Due Process of Law) ही संकल्पना भारतीय राज्यघटनेत अप्रत्यक्षरीत्या लागू झाली आणि कलम १४, १९ व २१ ही त्रिसूत्री (Golden Triangle) बळकट झाली.
• म्हणून मनेका गांधी वि. भारत सरकार हा पर्याय अचूक आहे.
• महत्त्वाची टीप: मनेका गांधी खटल्यात (१९७८) सर्वोच्च न्यायालयाने कलम २१ अंतर्गत 'कायद्याची प्रक्रिया ही योग्य, न्याय्य व वाजवी असली पाहिजे' असा निकाल दिला.
The correct answer is Option C (Maneka Gandhi v. Union of India).
Key Points:
• Maneka Gandhi v. Union of India (AIR 1978 SC 597):
• Background: The passport of Maneka Gandhi was impounded under Section 10(3)(c) of the Passports Act without disclosing reasons, challenging Article 21.
• Doctrine Laid Down: The Supreme Court held that the phrase *'procedure established by law'* in Article 21 must not be arbitrary, fanciful, or oppressive; it must be just, fair, and reasonable.
• Substantive Due Process: This landmark ruling effectively read the American doctrine of 'Due Process of Law' into Article 21, establishing an inter-relationship between Articles 14, 19, and 21 (known as the *Golden Triangle*).
• Hence, the ruling was given in Maneka Gandhi v. Union of India.
• Key Takeaway: In Maneka Gandhi v. Union of India (1978), the Supreme Court ruled that 'procedure established by law' under Article 21 must be just, fair, and reasonable.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
"मानव अधिकार आणि मूलभूत स्वातंत्र्ये हे सर्व मानवांचे जन्मसि...
मुंबई पोलीस अधिनियम, 1951 च्या अंतर्गत 'गुरेढोरे' च्या व्याख...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group B Mains 2013 - Paper 2 (PSI) इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?