"नेमो ज्युडेक्स इन क्वॉझा सुवा" हे खालीलपैकी कशाचे महत्वाचे तत्व आहे ?

योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (नैसर्गिक न्याय) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• नैसर्गिक न्यायाची तत्त्वे (Natural Justice):
• 'नेमो ज्युडेक्स इन क्वॉझा सुवा' (Nemo judex in causa sua): या लॅटिन वचनाचा अर्थ "कोणीही स्वतःच्याच खटल्यात स्वतः न्यायाधीश असू नये" असा होतो. यालाच 'पक्षपात विरोधी नियम' (Rule against Bias) म्हणतात.
• नैसर्गिक न्यायाचे दोन मूलभूत खांब:
• 1. नेमो ज्युडेक्स इन क्वॉझा सुवा: पक्षपाताचा अभाव आणि निःपक्षपाती न्याय.
• 2. ऑडी अल्टरम पार्टम (Audi alteram partem): दुसऱ्या बाजूचेही ऐकून घेतले पाहिजे (कोणावरही न ऐकता अन्याय केला जाऊ नये).
• *ए. के. क्रायपक (1969)* आणि *मेनका गांधी (1978)* खटल्यांमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की नैसर्गिक न्यायाची तत्त्वे संविधानाच्या अनुच्छेद 14 आणि 21 चा आत्मा आहेत.
• MPSC च्या अंतिम उत्तरतालिकेनुसार पर्याय क्र. 3 (नैसर्गिक न्याय) हे योग्य उत्तर आहे.
• महत्त्वाची टीप: 'नेमो ज्युडेक्स इन क्वॉझा सुवा' (स्वतःच्या खटल्यात स्वतः न्यायाधीश नसावे) हे नैसर्गिक न्यायाचे महत्त्वाचे तत्त्व आहे.