जगातील एकूण क्षेत्रापैकी भारताला केवळ 2.4 टक्के भूभाग लाभला आहे. उलटपक्षी भारताची लोकसंख्या मात्र एकूण जगाच्या लोकसंख्येपैकी जवळपास 16.85 टक्के एवढी आहे. मृत्यूदरात वेगाने झालेल्या घसरणीतून लोकसंख्येत वेगाने वाढ घडून आली. तर जननदरात मात्र लक्षणीय घट झाली नाही. खालीलपैकी कोणता एक आर्थिक आणि एक सामाजिक घटक सातत्याने उच्च राहिलेल्या जननदरास जबाबदार आहेत ?
(a) धीम्या गतीने होणारी शहरीकरणाची प्रक्रिया
(b) शिक्षणाचा अभाव
(c) साथीच्या रोगांवरील नियंत्रण
(d) हिवतापाच्या प्रादुर्भावात झालेली घट
पर्यायी उत्तरे :
India's landscape is just 2.4 per cent of the total world area, whereas its population is nearly 16.85 per cent of the world population. Population has rapidly increased due to steady decline in the death rate, while birth rate has not declined significantly. Which one economic and one social factor are responsible for continue to favour high fertility?
(a) Slow urbanisation process
(b) Lack of education
(c) Control of epidemics
(d) Decline in the incidence of malaria
Answer Options:

Question

जगातील एकूण क्षेत्रापैकी भारताला केवळ 2.4 टक्के भूभाग लाभला आहे. उलटपक्षी भारताची लोकसंख्या मात्र एकूण जगाच्या लोकसंख्येपैकी जवळपास 16.85 टक्के एवढी आहे. मृत्यूदरात वेगाने झालेल्या घसरणीतून लोकसंख्येत वेगाने वाढ घडून आली. तर जननदरात मात्र लक्षणीय घट झाली नाही. खालीलपैकी कोणता एक आर्थिक आणि एक सामाजिक घटक सातत्याने उच्च राहिलेल्या जननदरास जबाबदार आहेत ?
(a) धीम्या गतीने होणारी शहरीकरणाची प्रक्रिया
(b) शिक्षणाचा अभाव
(c) साथीच्या रोगांवरील नियंत्रण
(d) हिवतापाच्या प्रादुर्भावात झालेली घट
पर्यायी उत्तरे :

India's landscape is just 2.4 per cent of the total world area, whereas its population is nearly 16.85 per cent of the world population. Population has rapidly increased due to steady decline in the death rate, while birth rate has not declined significantly. Which one economic and one social factor are responsible for continue to favour high fertility?
(a) Slow urbanisation process
(b) Lack of education
(c) Control of epidemics
(d) Decline in the incidence of malaria
Answer Options:

Mahasarav Team · Accepted Answer

योग्य उत्तर पर्याय A: (a) आणि (b).

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) ((a) आणि (b)) आहे.

**महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):**
• **आर्थिक घटक (a)**: धीम्या गतीने होणारे नागरीकरण - ग्रामीण भागातील शेतीप्रधान अर्थव्यवस्थेत मुलांना कामाचे हात समजले जात असल्याने जननदर उच्च राहतो.
• **सामाजिक घटक (b)**: शिक्षणाचा अभाव (विशेषतः स्त्री अशिक्षितपणा) - यामुळे कमी वयात विवाह होणे आणि कुटुंब नियोजनाची जनजागृती न झाल्याने जन्मदर जास्त राहतो.
• **वैद्यकीय घटक (c व d)**: साथीच्या रोगांवर नियंत्रण आणि हिवताप घटल्याने मृत्यूदर कमी झाला, जननदर उच्च राहण्यासाठी हे घटक कारणीभूत नाहीत.
• त्यामुळे (a) हा आर्थिक आणि (b) हा सामाजिक घटक उच्च जननदराला जबाबदार आहे.
• उजळणी टीप:
• धीमे नागरीकरण (आर्थिक) आणि शिक्षणाचा अभाव (सामाजिक) हे भारतातील उच्च जननदराचे मुख्य कारण आहेत.

Mahasarav Team · Answer

पर्याय B: (b) आणि (c)

Mahasarav Team · Answer

पर्याय C: (a) आणि (c)

Mahasarav Team · Answer

पर्याय D: (b) आणि (d)

दारिद्र्य संकल्पना, मोजमाप पद्धती, दारिद्र्य रेषा व सर्व तज्ज्ञ समित्या (दांडेकर-रथ ते तेंडुलकर व रंगराजन)

बेरोजगारी: प्रकार, मोजमाप पद्धती (UPS, UPSS, CWS, CDS), PLFS अहवाल व प्रमुख राष्ट्रीय रोजगार योजना

मानवी विकास निर्देशांक (HDI): ३ आयाम, ४ निर्देशक, असमानता समायोजित IHDI, GII व भारतातील कल्याणकारी धोरणे

MPSC Group B / Rajyaseva संपूर्ण टेस्ट सिरीज २०२६ — सर्व पेपर्स व स्पष्टीकरण!

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

📑 MPSC Group B Prelims 2017 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)