खालीलपैकी कोणत्या बाबतीत नैसर्गिक न्यायतत्त्वांची पायमल्ली करण्यात आली ?
(a) एका अधिकाऱ्यापुढे केस चालली परंतु दुसऱ्याच अधिकाऱ्याने निकाल दिला.
(b) विनंती करणाऱ्या अर्जदाराला त्याची बाजू ऐकून घेण्यास बोलावले पण तो आलाच नाही.
(c) गुंतागुंतीचे किंवा न्यायिक प्रश्न उद्भवत नाही म्हणून वकीली मदत दिली गेली नाही.
(d) परीक्षेत नक्कल करताना विद्यार्थ्याला पकडले आणि त्याचे म्हणणे ऐकून न घेता त्याला पुढील परीक्षेला बसण्यास अटकाव केला.
पर्यायी उत्तरे :
खालीलपैकी कोणत्या बाबतीत नैसर्गिक न्यायतत्त्वांची पायमल्ली करण्यात आली ?
(a) एका अधिकाऱ्यापुढे केस चालली परंतु दुसऱ्याच अधिकाऱ्याने निकाल दिला.
(b) विनंती करणाऱ्या अर्जदाराला त्याची बाजू ऐकून घेण्यास बोलावले पण तो आलाच नाही.
(c) गुंतागुंतीचे किंवा न्यायिक प्रश्न उद्भवत नाही म्हणून वकीली मदत दिली गेली नाही.
(d) परीक्षेत नक्कल करताना विद्यार्थ्याला पकडले आणि त्याचे म्हणणे ऐकून न घेता त्याला पुढील परीक्षेला बसण्यास अटकाव केला.
पर्यायी उत्तरे :
In which of the following cases rules of natural justice are violated?
(a) Personal hearing was given by one officer and order was passed by another officer.
(b) An opportunity of being heard was given to the petitioner but he did not avail it.
(c) Legal assistance was not afforded because there were no complicated questions or facts of law involved.
(d) Student was found copying at an Exam, he was debarred without giving him a reasonable opportunity of being heard.
Answer options:
योग्य उत्तर पर्याय २ (B) ((a) आणि (d)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• नैसर्गिक न्यायतत्त्वांचे उल्लंघन होण्याच्या परिस्थिती:
• ज्याने ऐकले त्यानेच निर्णय देणे आवश्यक: *गुल्लापल्ली नागेश्वर राव खटल्यात (1959)* सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की, सुनावणी एका अधिकाऱ्याने घेणे आणि निकाल दुसऱ्याच अधिकाऱ्याने देणे हे नैसर्गिक न्यायाचे थेट उल्लंघन आहे -> (a) मध्ये पायमल्ली झाली आहे.
• शिक्षेपूर्वी बाजू मांडण्याची संधी: विद्यार्थ्याला कोणतीही संधी न देता किंवा त्याचे म्हणणे ऐकून न घेता थेट परीक्षेला बसण्यास मज्जाव करणे हे *ऑडी अल्टरम पार्टम* या नियमाचे थेट उल्लंघन ठरते -> (d) मध्ये पायमल्ली झाली आहे.
• विधान (b) मध्ये संधी दिली होती पण त्याने लाभ घेतला नाही, त्यामुळे तिथे उल्लंघन नाही; तसेच साध्या चौकशीत वकिलाची मदत नाकारणे (c) हे थेट उल्लंघन मानले जात नाही.
• त्यामुळे (a) आणि (d) या बाबतीत नैसर्गिक न्यायतत्त्वांचे उल्लंघन झाले आहे (पर्याय 2).
• महत्त्वाची टीप: एकाने सुनावणी घेऊन दुसऱ्याने निकाल दिल्यास आणि बाजू मांडण्याची संधी न देता कारवाई केल्यास नैसर्गिक न्यायाचे उल्लंघन होते.
The correct answer is Option B ((a) and (d)).
Key Points:
• Violations of the Principles of Natural Justice:
• He who hears must decide: In *Gullapalli Nageswara Rao v. APSRTC (1959)*, the Supreme Court ruled that if one officer hears the matter and another officer passes the final order, the rule of fair hearing is breached -> (a) is a clear violation.
• Fair Hearing Before Penalty: In disciplinary inquiries (including student debarment), punishing/debarring a person without affording an opportunity to explain or defend violates *audi alteram partem* (*Board of High School v. Ghanshyam*, 1962) -> (d) is a clear violation.
• In scenario (b), opportunity was granted but waived by the party (no violation). In scenario (c), legal representation is not an absolute right in domestic inquiries unless mandated by rules or complex legal points.
• Natural justice is violated in (a) and (d), matching Option (2).
• Key Takeaway: Natural justice is violated when one officer hears but another decides, or when a student is penalized without a hearing.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
'नेमो डिबेट इसे इंडेक्स इन प्रोप्रिया क्वॉझा' (Nemo debet Es...
लाल बहादूर शास्त्री अकादमी ऑफ अॅडमिनिस्ट्रेशन मसूरी येथे बरे...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2014 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
