#73📅 MPSC Rajyaseva Mains P4 2021 Official Question Paper(2021) +1 गुण

गेल्या दोन दशकात, भारतातील अन्नधान्याच्या उत्पादनाची वाढ मंदावली आहे कारण
(a) अन्नधान्य पिकाखालील क्षेत्रात घट होवून इतर पिकाखालील क्षेत्रात वाढ झाली
(b) उच्च उत्पादन क्षमतेच्या पट्यामध्ये नैसर्गीक संसाधनाच्या ऱ्हासामुळे शाश्वतीकरणामध्ये उदभवणारे प्रश्न
(c) सन 2001-02, 2002-03 आणि 2004-05 या वर्षामध्ये पडलेला दुष्काळ
(d) अन्नधान्य निर्यातीवर लादलेले निर्बंध
पर्यायी उत्तरे :

During the last two decades, the growth of foodgrains production in India has decelerated on account of
(a) fall in area under foodgrains due to diversification to other crops
(b) deceleration in yield due to emerging issues of sustainability arising out of degradation of natural resources in high potential belts
(c) occurrence of drought in years 2001-02, 2002-03 and 2004-05
(d) imposition of export restrictions on foodgrains
Answer Options:

पर्याय (Options):
a
(a) आणि (b) विधाने योग्य आहेत
Statements (a) and (b) are correct
b
(a), (b) आणि (c) विधाने योग्य आहेत
Statements (a), (b) and (c) are correct
c
(b), (c) आणि (d) विधाने योग्य आहेत
Statements (b), (c) and (d) are correct
d
वरीलपैकी सर्व विधाने योग्य आहेत
All the above statements are correct
✓ योग्य उत्तर
✓ अधिकृत उत्तर: पर्याय d
📝सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):

योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (वरीलपैकी सर्व विधाने योग्य आहेत) आहे.

महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• अन्नधान्य उत्पादनवाढ मंदावण्याची कारणे:
• पिकांचे विविधीकरण: नगदी पिके, फळे व तेलबियांकडे शेतकऱ्यांचा कल वाढल्यामुळे पारंपारिक अन्नधान्याखालील एकूण क्षेत्रात घट झाली (विधान a).
• नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा ऱ्हास: हरित क्रांतीच्या पट्ट्यात (पंजाब, हरियाणा) भूजल पातळी खालावणे आणि रासायनिक खतांच्या अतिवापरामुळे जमिनीची सुपीकता कमी झाल्याने उत्पादकता स्थिरावली (विधान b).
• दुष्काळाचा तडाखा: २००१-०२, २००२-०३ आणि २००४-०५ या वर्षांत पडलेल्या भीषण दुष्काळामुळे उत्पादनात मोठी घट झाली (विधान c).
• निर्यातीवरील निर्बंध: देशांतर्गत भाव नियंत्रणात ठेवण्यासाठी शासनाने वेळोवेळी लादलेल्या निर्यातबंदीमुळे शेतकऱ्यांना आंतरराष्ट्रीय बाजाराचा फायदा घेता आला नाही (विधान d).
• आयोगाची अंतिम उत्तरतालिका: वरील सर्व विधाने योग्य असल्याने आयोगाने पर्याय क्र. (४) हे उत्तर दिले आहे.
• महत्त्वाची टीप: पिकांचे विविधीकरण, जमिनीचा ऱ्हास, दुष्काळ आणि निर्यात निर्बंध या सर्व कारणांमुळे अन्नधान्य उत्पादन वाढीचा वेग मंदावला.

The correct answer is Option D (All the above statements are correct).

Key Points:
• Deceleration in Indian Foodgrain Output: India experienced a notable structural fatigue in foodgrain production growth during the post-reform decades:
• Crop Diversification: Cropping shifts toward high-value commercial cash crops, fruits, and vegetables reduced net acreage under cereals (Statement a).
• Soil & Water Fatigue in Green Revolution Belts: Groundwater depletion, soil salinization, and micronutrient imbalances in Punjab, Haryana, and Western UP stagnated yields (Statement b).
• Climate Shocks: Consecutive meteorological droughts in 2001-02, 2002-03, and 2004-05 severely reduced total output (Statement c).
• Trade Policy Controls: Frequent export bans and stocking restrictions suppressed farmgate price incentives (Statement d).
• Official Key: All statements validated in official key (Option 4).
• Key Takeaway: Foodgrain production growth decelerated due to crop diversification, ecological resource fatigue, recurrent droughts, and export bans.

📖 या घटकावरील सविस्तर अभ्यास नोट्स
सर्व विषय नोट्स➔

या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'परकीय व्यापार, व्यवहार तोल व आंतरराष्ट्रीय आर्थिक संस्था (Foreign Trade & BoP)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:

मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

भारताचा परकीय व्यापार (Foreign Trade): रचना, दिशा, प्रमुख निर्यात-आयात वस्तू व देश, परकीय व्यापार धोरण (FTP २०२३) आणि SEZ कायदा

परकीय व्यापार (Foreign Trade) हा देशाच्या आर्थिक विकासाचा इंजिन मानला जातो. यामध्ये एका देशाने जगातील इतर देशांशी केलेल्...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

व्यवहार तोल (Balance of Payments - BoP): चालू खाते वि. भांडवली खाते, रुपयाची परिवर्तनीयता (तारापोर समिती) व रुपया अवमूल्यन इतिहास

व्यवहार तोल (Balance of Payments - BoP) हे एका निश्चित कालावधीत (साधारणपणे १ आर्थिक वर्षात) देशातील रहिवासी आणि उर्वरित...

वाचा➔
मोफत नोट्स ⏱️ 30 मि. वाचन

आंतरराष्ट्रीय वित्तीय व व्यापार संस्था: आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF), जागतिक बँक गट (World Bank Group), WTO आणि ब्रिक्स बँक (NDB)

दुसऱ्या महायुद्धानंतर जागतिक आर्थिक स्थैर्य आणि पुनर्बांधणीसाठी जुलै १९४४ मध्ये अमेरिकेतील न्यू हॅम्पशायर येथील ब्रेटन व...

वाचा➔
१००% मोफत डाऊनलोडGoogle Play Store

या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!

घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.

हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा

WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा

📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2021 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)

संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔

📚 भारतीय अर्थव्यवस्था (Indian Economy) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)

सर्व पहा ➔
1

2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?

उत्तर पहा ➔
2

खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?

उत्तर पहा ➔
3

योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011

योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड

उत्तर पहा ➔
4

उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
5

योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔
6

पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :

उत्तर पहा ➔