'न्यायालयीन पुर्विलोकना' बाबत खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) न्यायालयीन पुन्र्विलोकन म्हणजे विधीमंडळाने केलेल्या कायद्यांची आणि केन्द्र आणि राज्य शासनाच्या कार्यकारी आदेशांची घटनात्मकता तपासून पाहण्याचा सर्वोच्च न्यायालयाचा अधिकार.
(b) संघराज्यीय समतोलपणा साधणे आणि राज्यघटनेची सर्वोच्चता या तत्त्वाचे रक्षण करणे हे न्यायालयीन पुर्विलोकनाचे उद्दिष्ट असते.
(c) 'कायद्याने घालून दिलेल्या पद्धती' (procedure established by law) पेक्षा 'कायद्याची योग्य पद्धत' (Due process of law) हे तत्त्व सर्वोच्च न्यायालयाची नागरिकांचे मूलभूत हक्क रक्षणासाठी अधिक व्याप्ती वाढविते.
वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/ने बरोबर आहे/त ?
'न्यायालयीन पुर्विलोकना' बाबत खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) न्यायालयीन पुन्र्विलोकन म्हणजे विधीमंडळाने केलेल्या कायद्यांची आणि केन्द्र आणि राज्य शासनाच्या कार्यकारी आदेशांची घटनात्मकता तपासून पाहण्याचा सर्वोच्च न्यायालयाचा अधिकार.
(b) संघराज्यीय समतोलपणा साधणे आणि राज्यघटनेची सर्वोच्चता या तत्त्वाचे रक्षण करणे हे न्यायालयीन पुर्विलोकनाचे उद्दिष्ट असते.
(c) 'कायद्याने घालून दिलेल्या पद्धती' (procedure established by law) पेक्षा 'कायद्याची योग्य पद्धत' (Due process of law) हे तत्त्व सर्वोच्च न्यायालयाची नागरिकांचे मूलभूत हक्क रक्षणासाठी अधिक व्याप्ती वाढविते.
वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/ने बरोबर आहे/त ?
Consider the following statements about the 'Judicial Review':
(a) Judicial Review means the power of the Supreme Court to examine the constitutionality of legislative law or executive order of both the central and state governments.
(b) The objective of the Judicial Review is to maintain federal equilibrium and uphold the principle of the supremacy of the constitution.
(c) The principle of the 'due process of law' more than the 'procedure established by law' gives wider scope to the Supreme Court in protecting the rights of citizens.
Which of the above statements is/are correct?
योग्य उत्तर पर्याय ३ (C) (वरील सर्व) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• न्यायालयीन पुनर्विलोकनाची व्याख्या: केंद्र व राज्य सरकारच्या कायदे आणि कार्यकारी आदेशांची घटनात्मक वैधता तपासण्याचा सर्वोच्च व उच्च न्यायालयाचा अधिकार (विधान 'a' बरोबर आहे).
• उद्दिष्टे: राज्यघटनेची सर्वोच्चता टिकवणे, संघराज्यीय समतोल राखणे आणि नागरिकांच्या मूलभूत हक्कांचे रक्षण करणे (विधान 'b' बरोबर आहे).
• कायद्याची योग्य पद्धत (Due Process of Law): 'कायद्याने घालून दिलेल्या पद्धती' पेक्षा 'कायद्याची योग्य पद्धत' ही संकल्पना न्यायालयाला कायद्यातील रास्तपणा व न्याय्यपणा तपासण्याचा व्यापक अधिकार देते (विधान 'c' बरोबर आहे).
• निष्कर्ष: वरील सर्व विधाने योग्य असल्यामुळे पर्याय ३ हे अचूक उत्तर आहे.
• उजळणी टीप:
• न्यायालयीन पुनर्विलोकन हे राज्यघटनेची सर्वोच्चता टिकवते आणि 'कायद्याची योग्य पद्धत' तत्त्वामुळे हक्कांचे व्यापक रक्षण करते.
The correct answer is Option C (All of the above).
Key Points:
• Judicial Review Definition: Power of judiciary to test constitutional validity of legislative enactments and executive orders of both Union and State governments (Statement 'a' is correct).
• Objectives: Protect fundamental rights, maintain federal equilibrium between Centre and States, and uphold Supremacy of Constitution (Statement 'b' is correct).
• Due Process vs. Procedure Established by Law: 'Due Process of Law' gives courts power to check not just procedural correctness but also reasonableness/fairness of law, thereby providing wider protection to fundamental rights (Statement 'c' is correct).
• Verdict: All statements (a, b, and c) are correct → Option 3.
• Revision Note:
• Judicial review upholds constitutional supremacy, protects federal structure, and expands via 'Due Process of Law'.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
महाराष्ट्र शासनाने ________ यांचे सेवानिवृत्तीचे वय 58 वरून...
'भारत हे संघराज्य आहे' यास खालीलपैकी कोणते तत्त्व आधार देत न...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Group B (ASO) Prelims 2016 Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?