खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) 'नागरी सेवा' (Civil Service) हा शब्दप्रयोग सर्वप्रथम ईस्ट इंडिया कंपनीच्या नोकरवर्गासाठी वापरला गेला.
(b) आय सी एस (ICS) चे ब्रिटीशांची नागरी सेना असेही वर्णन केले गेले.
(c) अनुच्छेद 309 सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयांच्या नोकर वर्गास लागू होत नाही.
वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?
खालील विधाने विचारात घ्या :
(a) 'नागरी सेवा' (Civil Service) हा शब्दप्रयोग सर्वप्रथम ईस्ट इंडिया कंपनीच्या नोकरवर्गासाठी वापरला गेला.
(b) आय सी एस (ICS) चे ब्रिटीशांची नागरी सेना असेही वर्णन केले गेले.
(c) अनुच्छेद 309 सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयांच्या नोकर वर्गास लागू होत नाही.
वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ?
Consider the following statements:
(a) The term 'Civil Service' was first used for employees of the 'East India Company'.
(b) The ICS also described as a Civilian British Army.
(c) Article 309 did not apply employees of the Supreme Court and High Courts.
Which of the above statements are correct?
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (वरील सर्व) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• नागरी सेवांचा इतिहास व घटनात्मक तरतुदी:
• 'सिव्हिल सर्व्हिस' शब्दाची उत्पत्ती (विधान a बरोबर): ईस्ट इंडिया कंपनीने आपल्या व्यापारी आस्थापनेवरील कर्मचाऱ्यांना लष्करी व नौदल सैनिकांपासून वेगळे दाखवण्यासाठी सर्वप्रथम 'नागरी सेवा' (Civil Service) हा शब्दप्रयोग केला.
• आयसीएसचे वर्णन (विधान b बरोबर): ब्रिटिश साम्राज्याची प्रत्यक्ष सत्ता चालवण्याचे मुख्य काम आयसीएस (ICS) अधिकाऱ्यांचे असल्याने त्यांचे वर्णन 'ब्रिटिशांची नागरी सेना' (Civilian British Army) असे केले जायचे.
• अनुच्छेद ३०९ ची मर्यादा (विधान c बरोबर): कलम ३०९ मधील भरतीचे नियम सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयांच्या नोकरवर्गास लागू होत नाहीत; न्यायालयीन कर्मचाऱ्यांच्या नेमणुका सरन्यायाधीश (कलम १४६) आणि उच्च न्यायालयांचे मुख्य न्यायाधीश (कलम २२९) यांच्या अखत्यारीत येतात.
• त्यामुळे वरील सर्व विधाने बरोबर आहेत.
• महत्त्वाची टीप: 'नागरी सेवा' शब्द ईस्ट इंडिया कंपनीने आणला आणि न्यायालयीन कर्मचाऱ्यांना कलम ३०९ ऐवजी कलम १४६ व २२९ लागू होते.
The correct answer is Option D (All above).
Key Points:
• Civil Service Evolution and Constitutional Scope:
• Origin of 'Civil Service' (Statement a): Coined by the British East India Company to distinguish its civilian commercial employees from its military and naval forces.
• Characterization of the ICS (Statement b): Historians and political analysts frequently described the elite Indian Civil Service (ICS) as a 'Civilian British Army' or 'Civilian Army of Occupation' because it was the primary administrative instrument enforcing British imperial rule.
• Exclusion of Judicial Staff from Article 309 (Statement c): Article 309 governs recruitment and conditions of service of public servants of the Union and States. It does not apply to officers and staff of the Supreme Court or High Courts, who are governed independently by the Chief Justice of India (Article 146) and Chief Justices of High Courts (Article 229).
• All three statements are correct.
• Key Takeaway: The term 'Civil Service' originated with the East India Company; Article 309 excludes Supreme Court/High Court staff, who are governed by Articles 146/229.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भारतीय न्यायव्यवस्था: सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये व दुय्यम न्यायालये (Indian Judiciary)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
सर्वोच्च न्यायालय (Supreme Court - कलम १२४ ते १४७): रचना, कॉलेजियम पद्धत, अधिकारक्षेत्रे व न्यायालयीन पुनर्विलोकन
भारताने अमेरिकेप्रमाणे दुहेरी न्यायालयीन व्यवस्था (Dual Judiciary) न स्वीकारता 'एकात्मिक व स्वतंत्र न्यायव्यवस्था' (Inte...
उच्च न्यायालये (कलम २१४ ते २३१) व दुय्यम न्यायालये: मुंबई उच्च न्यायालय, रिट अधिकार (कलम २२६), लोकअदालत व NGT
भारतात उच्च न्यायालयांची स्थापना १८६१ च्या 'इंडियन हायकोर्ट्स ॲक्ट' अन्वये १८६२ मध्ये सर्वप्रथम कलकत्ता, बॉम्बे (मुंबई)...
सर्वोच्च न्यायालयाचे ऐतिहासिक घटनात्मक खटले (Landmark SC Judgments): केशवानंद भारती, मिनर्व्हा मिल्स, पुट्टास्वामी व २०२६ पर्यंतचे निकाल
भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील सर्व अत्यंत महत्त्वाचे खटले (Landmark Constitutional Cases): शंकरी प्रसाद ते केशवानंद भा...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
खालीलपैकी कोणते सत्य आहे ? (a) राष्ट्रीय प्रशासन संस्था 1959...
लोकलेखा समितीबाबत खालीलपैकी कोणते सत्य आहे ? (a) ती सर्वात ज...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2016 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
