प्रतिपादन (A) : केशवानंद भारती वि. केरळ राज्य या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने असे जाहीर केले की घटनेच्या मूलभूत संरचनेत दुरुस्ती करता येणार नाही.
कारण (R) : सर्वोच्च न्यायालयाने, संसदीय सार्वभौमत्व आणि न्यायालयीन पुनर्विलोकन यामधे संतुलन आणले.
प्रतिपादन (A) : केशवानंद भारती वि. केरळ राज्य या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने असे जाहीर केले की घटनेच्या मूलभूत संरचनेत दुरुस्ती करता येणार नाही.
कारण (R) : सर्वोच्च न्यायालयाने, संसदीय सार्वभौमत्व आणि न्यायालयीन पुनर्विलोकन यामधे संतुलन आणले.
Assertion (A): In Kesavananda Bharati v. State of Kerala, the Supreme Court declared basic structure of the Constitution unamendable.
Reason (R): The Supreme Court arrived at a balance between Parliamentary Sovereignty and Judicial Review.
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) (दोन्ही, A आणि R बरोबर आहेत आणि R हे A चे बरोबर स्पष्टीकरण आहे.) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• ऐतिहासिक खटला: 24 एप्रिल 1973 रोजी सर्वोच्च न्यायालयाच्या 13 न्यायाधीशांच्या घटनापीठाने केशवानंद भारती वि. केरळ राज्य खटल्यात 7:6 च्या बहुमताने ऐतिहासिक निकाल देत घटनेची मूलभूत संरचना तत्त्व (Basic Structure Doctrine) मांडले.
• प्रतिपादनाची सत्यता: न्यायालयाने स्पष्ट केले की संसदेला कलम 368 अंतर्गत मूलभूत हक्कांसह घटनेच्या कोणत्याही भागात दुरुस्ती करण्याचा अधिकार आहे, मात्र संसदेला घटनेचा पाया किंवा 'मूलभूत संरचना' नष्ट करता येणार नाही.
• संतुलन निर्मिती: या निकालाद्वारे न्यायालयाने *गोलकनाथ खटल्यातील (1967)* बंधने शिथिल केली आणि *24 व्या घटनादुरुस्तीचे* सार्वभौम अधिकार मर्यादित ठेवून 'संसदीय सार्वभौमत्व' आणि 'न्यायालयीन पुनर्विलोकन' यांच्यात सुवर्णमध्य साधून परिपूर्ण संतुलन साधले.
• निष्कर्ष: त्यामुळे प्रतिपादन (A) आणि कारण (R) दोन्ही बरोबर असून R हे A चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.
• महत्त्वाची टीप: केशवानंद भारती खटल्यात (1973) मूलभूत संरचनेचा सिद्धांत मांडून संसदीय सार्वभौमत्व आणि न्यायालयीन पुनर्विलोकन यांत समतोल साधला गेला.
The correct answer is Option A (Both A and R are true and R is the correct explanation of A.).
Key Points:
• The Landmark Verdict: On 24th April 1973, a historic 13-judge bench of the Supreme Court delivered the ruling in Kesavananda Bharati v. State of Kerala. By a 7:6 majority, the Court propounded the Doctrine of Basic Structure.
• Assertion Validation: The Court ruled that under Article 368, Parliament possesses vast powers to amend any part of the Constitution, including Fundamental Rights, but it cannot alter or destroy the Basic Structure or essential features of the Constitution.
• Harmonious Balance: Prior to this, *Golaknath (1967)* had frozen Parliament's amending power regarding Fundamental Rights, and the *24th Amendment (1971)* asserted unchecked constituent sovereignty. The Supreme Court harmonized British-style Parliamentary Sovereignty with American-style Judicial Supremacy, recognizing constituent amending power while retaining judicial review to safeguard core democratic foundations.
• Key Result: Reason (R) correctly explains Assertion (A).
• Key Takeaway: Kesavananda Bharati (1973) established that Parliament cannot alter the Basic Structure, balancing Parliamentary power with Judicial Review.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'आणीबाणी विषयक तरतुदी व महत्त्वपूर्ण घटनादुरुस्त्या (Emergency & Amendments)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
आणीबाणी विषयक तरतुदी (भाग १८, कलम ३५२ ते ३६०): राष्ट्रीय आणीबाणी, राष्ट्रपती राजवट व आर्थिक आणीबाणी
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग १८ (कलम ३५२ ते ३६०) मध्ये आणीबाणीच्या असाधारण तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. या तरतुदींचा मूळ उद्दे...
महत्त्वपूर्ण व ऐतिहासिक घटनादुरुस्त्या (१ ली ते १०६ वी): कलम ३६८ दुरुस्ती पद्धत, ४२ वी, ४४ वी, ७३ वी, ८६ वी, १०१ वी ते १०६ वी
भारतीय राज्यघटनेच्या भाग २० (कलम ३६८) मध्ये संविधानात सुधारणा करण्याचा अधिकार आणि त्याची कार्यपद्धती स्पष्ट करण्यात आली...
भारतीय राज्यघटना २०२६ चालू घडामोडी: प्रमुख घटनादुरुस्त्या, सर्वोच्च न्यायालय ऐतिहासिक निकाल, नवीन फौजदारी कायदे व पदस्थ
भारतीय राज्यघटना व कायदा चालू घडामोडी २०२६ (सप्टेंबर २०२६ पर्यंत अद्ययावत): अधिकृत घटनात्मक पदस्थ (राष्ट्रपती, CJI, CEC,...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
प्रतिपादन (A): नियोजन आयोग ही घटनात्मक संस्था नाही आणि वैधान...
प्रतिपादन (A): मार्गदर्शक तत्त्वांची अंमलबजावणी न झाल्यास न्...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2012 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
