महाराष्ट्रातील महाबळेश्वर येथे उघडण्यात येणाऱ्या हाय लॅटीट्यूड क्लाउड फिजिक्स लॅबॉरेटरीत (high latitude cloud physics laboratory) खालीलपैकी कोणत्या क्षेत्रांचा अभ्यास केला जाईल ?
अ. ढगांची घडण आणि त्यांची प्रतिकृती
ब. खगोलशास्त्र
क. अंतरिक्षातून पृथ्वीकडे येणाऱ्या शक्तीशाली किरणांचा अभ्यास (वैश्विक किरणांचा अभ्यास)
ड. हवामान अंदाज
योग्य पर्याय निवडा :
महाराष्ट्रातील महाबळेश्वर येथे उघडण्यात येणाऱ्या हाय लॅटीट्यूड क्लाउड फिजिक्स लॅबॉरेटरीत (high latitude cloud physics laboratory) खालीलपैकी कोणत्या क्षेत्रांचा अभ्यास केला जाईल ?
अ. ढगांची घडण आणि त्यांची प्रतिकृती
ब. खगोलशास्त्र
क. अंतरिक्षातून पृथ्वीकडे येणाऱ्या शक्तीशाली किरणांचा अभ्यास (वैश्विक किरणांचा अभ्यास)
ड. हवामान अंदाज
योग्य पर्याय निवडा :
Amongst the following, which fields will be studied in high latitude cloud physics laboratory coming up at Mahabaleshwar, Maharashtra ?
a. Cloud formation and modeling
b. Astronomy
c. Cosmic ray studies
d. Weather forecasting
Select the correct option:
योग्य उत्तर पर्याय ४ (D) (अ आणि ड फक्त) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• केंद्रीय पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या भारतीय उष्णकटिबंधीय हवामानशास्त्र संस्था (IITM, पुणे) द्वारे महाबळेश्वर येथे (समुद्रसपाटीपासून १३७८ मीटर उंचीवर) 'हाय अल्टीट्यूड क्लाऊड फिजिक्स लॅबोरेटरी' (HACPL) स्थापन करण्यात आली.
• अभ्यासाची मुख्य क्षेत्रे:
• (अ) ढगांची घडण आणि त्यांची प्रतिकृती (Cloud formation & modeling): ढगांमधील सूक्ष्म भौतिक प्रक्रिया, एरोसोल-ढग परस्परसंवाद आणि पावसाचे थेंब तयार होण्याची प्रक्रिया अभ्यासणे.
• (ड) हवामान अंदाज (Weather forecasting): मान्सूनच्या पावसाचा अंदाज अधिक अचूक करण्यासाठी संगणकीय हवामान प्रारूपांची गुणवत्ता सुधारणे.
• ब आणि क का वगळले? खगोलशास्त्र (Astronomy) आणि वैश्विक किरण अभ्यास (Cosmic rays) हे भौतिकशास्त्र व दुर्बिणी केंद्रांचे (उदा. GMRT खोडद, TIFR) विषय आहेत, ढग प्रयोगशाळेचे नाहीत.
• म्हणूनच या प्रयोगशाळेत अ आणि ड फक्त यांचा अभ्यास केला जातो (पर्याय ४).
• महत्त्वाची टीप: महाबळेश्वर येथील क्लाऊड फिजिक्स लॅबमध्ये ढगांची निर्मिती (मायक्रोफिजिक्स) आणि मान्सूनच्या हवामान अंदाजाचा अभ्यास केला जातो.
The correct answer is Option D (a and d only).
Key Points:
• The Ministry of Earth Sciences, through the Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM, Pune), established the High Altitude Cloud Physics Laboratory (HACPL) at Mahabaleshwar (elevation 1,378 meters) in Maharashtra.
• Core Mandate & Fields of Study:
• (a) Cloud formation and microphysics modeling: Understanding monsoon cloud dynamics, aerosol-cloud interaction, raindrop size distributions, and precipitation mechanisms.
• (d) Weather forecasting improvement: Providing observational ground-truth data to refine numerical weather prediction (NWP) models and improve monsoon and localized storm forecasts in the Western Ghats.
• Why b and c are excluded: Deep space astronomy and high-energy cosmic ray studies are conducted at specialized astrophysics observatories (e.g., IUCAA Pune, GMRT Khodad, TIFR), not in an atmospheric cloud laboratory.
• Therefore, the studied fields are a and d only (Option 4).
• Key Takeaway: The Mahabaleshwar High Altitude Cloud Physics Lab focuses on cloud microphysics modeling and improving monsoon weather forecasting.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'भौतिकशास्त्र: मूलभूत राशी, गतीचे नियम, कार्य, ऊर्जा, शक्ती व गुरुत्वाकर्षण (Mechanics & Gravitation)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
मापन पद्धती, मूलभूत व साधित राशी आणि SI एकके (Units & Measurements in Physics)
मापन पद्धती, मूलभूत व साधित राशी आणि SI एकके (Units & Measurements in Physics) या घटकामध्ये मापनाच्या पद्धती (Systems of...
गती, प्रवेग व न्यूटनचे गतीविषयक तीन नियम (Motion, Acceleration & Newton’s Laws of Motion)
गती, प्रवेग व न्यूटनचे गतीविषयक तीन नियम (Motion, Acceleration & Newton’s Laws of Motion) या घटकामध्ये गतीची मूलभूत संकल...
कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा अक्षय्यतेचा नियम (Work, Energy, Power & Conservation of Energy)
कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा अक्षय्यतेचा नियम (Work, Energy, Power & Conservation of Energy) या घटकामध्ये कार्य (Work), क...
गुरुत्वाकर्षण, गुरुत्वीय प्रवेग (g), मुक्ती वेग व उपग्रह गती (Gravitation, Escape Velocity & Satellites)
गुरुत्वाकर्षण, गुरुत्वीय प्रवेग (g), मुक्ती वेग व उपग्रह गती (Gravitation, Escape Velocity & Satellites) या घटकामध्ये नि...
प्रमुख वैज्ञानिक उपकरणे, शोधक व त्यांचे मापन उपयोग (Scientific Instruments & Measurements)
स्पर्धा परीक्षेसाठी सर्वाधिक विचारली जाणारी वैज्ञानिक उपकरणे: बॅरोमीटर, हायग्रोमीटर, लॅक्टोमीटर, सिस्मोग्राफ, ECG, EEG,...
या परीक्षेचे सर्व ५,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
अवकाश संशोधन मंडळाची (COSPAR) उद्दीष्टे अ. अवकाशातील वैज्ञान...
अणुशक्ती केन्द्रामधून तयार होणाऱ्या इंधनकचऱ्याची विल्हेवाट क...
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P4 2012 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 सामान्य विज्ञान (General Science) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :