इतिहास (History) प्रश्नसंच: मागील वर्षांचे सर्व PYQs व उत्तरे
इतिहास (History) विषयातील सर्व घटकवार मागील वर्षांचे प्रश्न (PYQs), अचूक उत्तरे आणि सविस्तर स्पष्टीकरणासह सराव करा.
जगन्नाथ शंकरशेट यांच्याबद्दल खालीलपैकी कोणती विधाने खरी आहेत? (a) मुंबईचे शिल्पकार (b) मुंबई विद्यापीठाचे पहिले फेलो (c) न्यू इंग्लिश स्कूलची स्थापना केली (d) बॉम्बे प्रांत कायदेमंडळाचे पहिले सदस्य
Which of the following statements are true about Jaganath Shankar Seth? (a) Architect of Mumbai (b) First Fellow of Mumbai University (c) Established New English School (d) First Member of Bombay Province Legislature
फक्त (a), (b) आणि (d)
(a), (b) and (d) only
फक्त (a) आणि (b)
(a) and (b) only
फक्त (c) आणि (d)
(c) and (d) only
फक्त (b), (c) आणि (d)
(b), (c) and (d) only
जगन्नाथ शंकरशेट हे मुंबईचे शिल्पकार, मुंबई विद्यापीठाचे पहिले भारतीय फेलो आणि बॉम्बे लेजिस्लेटिव्ह कौन्सिलचे पहिले सदस्य होते. 'न्यू इंग्लिश स्कूल'ची स्थापना १८८० मध्ये टिळक, आगरकर आणि चिपळूणकर यांनी पुण्यात केली होती, त्यामुळे विधान (c) चुकीचे आहे.
Jagannath Shankar Seth was known as the architect of Mumbai, was the first Fellow of Bombay University, and served on the Legislative Council. New English School was founded by Tilak, Agarkar, and Chiplunkar in Pune.
लोकांना राजकीय शिक्षण मिळावे या उद्देशाने कोणती संस्था स्थापन करण्यात आली?
Which institution was formed with a view to provide Political Education to the People?
डेक्कन सभा
Deccan Sabha
सार्वजनिक सभा
Sarvajanik Sabha
बहिष्कृत भारत
Bahishkrit Bharat
यापैकी नाही
None of the above
योग्य उत्तर पर्याय (b) सार्वजनिक सभा (पुणे सार्वजनिक सभा - १८७०) आहे. गणेश वासुदेव जोशी (सार्वजनिक काका) आणि न्यायमूर्ती महादेव गोविंद रानडे यांनी २ एप्रिल १८७० रोजी जनतेला त्यांच्या राजकीय हक्कांचे शिक्षण देणे आणि ब्रिटिश शासन व सामान्य जनता यांच्यातील मध्यस्थ दुवा म्हणून कार्य करण्याच्या उद्देशाने 'पुणे सार्वजनिक सभा' स्थापन केली.
The correct answer is Option (b) Sarvajanik Sabha. The Pune Sarvajanik Sabha was founded on April 2, 1870, by G.V. Joshi (Sarvajanik Kaka) and Justice M.G. Ranade specifically to serve as an intermediary bridge between the British government and the people and to impart political education and constitutional consciousness.
युनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीसाठी भारताने 'मराठा मिलिटरी लँडस्केप्स' (Maratha Military Landscapes of India) अंतर्गत नामांकित केलेल्या १२ किल्ल्यांमध्ये खालीलपैकी कोणत्या किल्ल्याचा समावेश नाही?
Which of the following forts is NOT included among the 12 nominated components of the 'Maratha Military Landscapes of India' for UNESCO World Heritage?
रायगड
Raigad
शिवनेरी
Shivneri
लोहगड
Lohagad
पुरंदर
Purandar
योग्य उत्तर पर्याय (D) पुरंदर आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. 'मराठा मिलिटरी लँडस्केप्स' अंतर्गत नामांकित १२ किल्ल्यांमध्ये महाराष्ट्रातील ११ किल्ले (साल्हेर, शिवनेरी, लोहगड, खांदेरी, रायगड, राजगड, प्रतापगड, सुवर्णदुर्ग, पन्हाळा, विजयदुर्ग, सिंधुदुर्ग) आणि तामिळनाडूतील १ किल्ला (जिंजी) यांचा समावेश आहे.
२. या १२ अधिकृत नामांकित किल्ल्यांमध्ये पुरंदर किल्ल्याचा समावेश नाही.
The correct answer is Option (D) Purandar.
Detailed Explanation:
1. The 12 historical forts nominated under the 'Maratha Military Landscapes of India' comprise Salher, Shivneri, Lohagad, Khanderi, Raigad, Rajgad, Pratapgad, Suvarnadurg, Panhala, Vijaydurg, and Sindhudurg in Maharashtra, plus Gingee Fort in Tamil Nadu.
2. Purandar fort is not part of this specific 12-fort UNESCO nomination dossier.
भारतातील पहिले क्रांतिकारक म्हणून कोणाला ओळखले जाते?
Who is known as the first revolutionary?
वि.दा. सावरकर
V.D. Savarkar
राजा राममोहन रॉय
Raja Rammohan Roy
वासुदेव बळवंत फडके
Vasudev Balvant Phadke
श्यामजी कृष्ण वर्मा
Shyamji Krishna Varma
१८७९ मध्ये रामोशी बांधवांना एकत्र करून ब्रिटिशांविरुद्ध सशस्त्र उठाव करणारे वासुदेव बळवंत फडके यांना भारताचे 'आद्य क्रांतिकारक' (पहिले क्रांतिकारक) मानले जाते.
Vasudev Balwant Phadke is revered as the pioneer or first armed revolutionary ('Adya Krantikarak') of India for organizing an armed revolt against the British in 1879.
12 मे 1875 रोजी शेतकऱ्यांचा पहिला उठाव कोठे झाला?
Where was the first Revolt of the Peasants occured on 12th May, 1875?
बारामती
Baramati
पुणे
Pune
सुपे
Supe
चाकण
Chakan
योग्य उत्तर पर्याय (c) सुपे आहे. सावकारांच्या शोषणाविरुद्ध आणि फसव्या कर्जरोख्यांविरुद्ध १८७५ मधील ऐतिहासिक 'दख्खनच्या दंग्यांची' (Deccan Riots) सुरुवात १२ मे १८७५ रोजी पुणे जिल्ह्यातील 'सुपे' (ता. बारामती/भीमथडी) येथे झाली. शेतकऱ्यांनी सावकारांच्या घरांवर हल्ले करून गहाणखते व कर्जरोखे जाळून नष्ट केले.
The correct answer is Option (c) Supe. The Deccan Riots of 1875 originated on May 12, 1875, at Supe village in Pune district, where indebted ryots revolted against usurious moneylenders and systematically seized and burnt debt bonds and mortgages.
गरीब मुलांच्या शिक्षणासाठी 'कमवा आणि शिका' (Earn and Learn) ही स्वावलंबी योजना कोणी सुरू केली? (a) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि महात्मा फुले (b) महात्मा फुले (c) महर्षी शिंदे आणि आगरकर (d) कर्मवीर भाऊराव पाटील
Who started the self-reliant scheme called 'Earn and Learn' for the education of poor children? (a) Dr. Babasaheb Ambedker and Mahatma Phule (b) Mahatma Phule (c) Maharshi Shinde and Agarkar (d) Karmaveer Bhaurao Patil
(a) आणि (d)
(a) and (d)
(b) आणि (d)
(b) and (d)
(a) आणि (c)
(a) and (c)
फक्त (d)
Only (d)
कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी रयत शिक्षण संस्थेच्या माध्यमातून बहुजन व गरीब विद्यार्थ्यांना स्वावलंबनातून शिक्षण घेता यावे यासाठी 'कमवा आणि शिका' ही प्रसिद्ध योजना सुरू केली.
Karmaveer Bhaurao Patil introduced the 'Earn and Learn' self-reliance educational scheme through the Rayat Shikshan Sanstha to educate underprivileged students.
'भारत सेवक समाजने' खालीलपैकी कोणत्या प्रसिद्ध व्यक्तींचे कार्य घडविण्याचे कार्य केले होते? (a) श्रीनिवास शास्त्री (b) पंडीत हृदयनाथ कुंझरु, ठक्करबाप्पा (c) ना.म. जोशी, काकासाहेब लिमये (d) विष्णुशास्त्री चिपळूणकर, केशवराव बागडे
Which of the following Famous Personalities were produced by 'Bharat Sevak Samaj'? (a) Shrinivas Shastri (b) Pandit Hridaynath Kunjru, Thakkarbappa (c) N.M. Joshi, Kakasaheb Limaye (d) Vishnushastri Chiplunkar, Keshavrao Bagde
(a) आणि (b) फक्त
(a) and (b) only
(b) आणि (c) फक्त
(b) and (c) only
(a), (b) आणि (c) फक्त
(a), (b) and (c) only
(b), (c) आणि (d) फक्त
(b), (c) and (d) only
योग्य उत्तर पर्याय (c) (a), (b) आणि (c) फक्त आहे. १२ जून १९०५ रोजी नामदार गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी स्थापन केलेल्या 'भारत सेवक समाज' (Servants of India Society) मधून व्ही. एस. श्रीनिवास शास्त्री (गोखल्यांनंतरचे अध्यक्ष), पं. हृदयनाथ कुंझरू, अमृतलाल ठक्कर (ठक्करबाप्पा - आदिवासी सेवक), नारायण मल्हार जोशी (कामगार नेते) आणि काकासाहेब लिमये यांसारखे थोर समाजसेवक घडले.
The correct answer is Option (c) (a), (b) and (c) only. Personalities trained and nurtured by Gopal Krishna Gokhale's **Servants of India Society** (founded in 1905) include V.S. Srinivasa Sastri, Pandit Hridaynath Kunzru, Thakkar Bapa (A.V. Thakkar), N.M. Joshi (trade union pioneer), and Kakasaheb Limaye.
मुंबई सरकारने दक्षिणे मध्ये चालू असलेल्या शेतकरी असंतोषाची चौकशी करण्यासाठी कोणते कमिशन नियुक्त केले?
Which Commission was appointed by the Bombay Government to inquire into the on going Peasant discontent in the South?
लँण्ड रेव्हेन्यू ॲक्ट कमिशन
Land Revenue Act Commission
डेक्कन रायटस कमिशन
Deccan Riots Commission
दि डेक्कन ॲग्रीकल्चर कमिशन
The Deccan Agriculture Commission
लँण्ड ओनर्स कमिशन
Land Owners Commission
योग्य उत्तर पर्याय (b) डेक्कन रायटस कमिशन (Deccan Riots Commission) आहे. १८७५ मध्ये पुणे आणि अहमदनगर जिल्ह्यांत झालेल्या शेतकऱ्यांच्या दंग्यानंतर ब्रिटिश मुंबई सरकारने या असंतोषाची कारणे शोधण्यासाठी 'डेक्कन रायट्स कमिशन' नेमले. या कमिशनच्या अहवालाच्या आधारे १८७९ मध्ये शेतकऱ्यांना सावकारांच्या जाचातून संरक्षण देण्यासाठी 'डेक्कन ॲग्रिकल्चरिस्ट्स रिलीफ ॲक्ट' (DARA, 1879) संमत करण्यात आला.
The correct answer is Option (b) Deccan Riots Commission. Following the agrarian riots in Poona and Ahmednagar in 1875, the Bombay Government appointed the **Deccan Riots Commission** to investigate agrarian debt distress and peasant discontent, directly leading to the enactment of the **Deccan Agriculturists' Relief Act of 1879**.
1918 मध्ये मुंबई येथील 'अस्पृश्यता निवारक परिषदेचे' अध्यक्ष कोण होते?
Who was the President of 'Asprushyata Nivarak Parishad' held in Mumbai in 1918?
छत्रपती शाहू महाराज
Chhatrapati Shahu Maharaj
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
Dr. Babasaheb Ambedkar
सयाजीराव गायकवाड
Sayajirao Gaekwad
नानाभाई हरिदास
Nanabhai Haridas
योग्य उत्तर पर्याय (c) सयाजीराव गायकवाड आहे. २३-२४ मार्च १९१८ रोजी मुंबईत महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे (डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन) यांच्या पुढाकाराने भरवण्यात आलेल्या 'अखिल भारतीय अस्पृश्यता निवारक परिषदेचे' अध्यक्षपद बडोद्याचे पुरोगामी **महाराजा सयाजीराव गायकवाड** यांनी भूषवले होते. या परिषदेला लोकमान्य टिळक, बिपिनचंद्र पाल, विठ्ठलभाई पटेल आणि जयकर उपस्थित होते.
The correct answer is Option (c) Sayajirao Gaekwad. The All India Depressed Classes Conference ('Asprushyata Nivarak Parishad') convened in Bombay on March 23–24, 1918, under the leadership of Vitthal Ramji Shinde, was presided over by **Maharaja Sayajirao Gaekwad III of Baroda**, with leaders like Lokmanya Tilak and B.C. Pal in attendance.
अस्पृश्योद्धारासाठी १८ ऑक्टोबर १९०६ रोजी मुंबई येथे 'डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन ऑफ इंडिया'ची स्थापना कोणत्या समाजसुधारकाने केली?
Which social reformer established the 'Depressed Classes Mission of India' in Bombay on 18 October 1906?
महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे
Maharshi Vitthal Ramji Shinde
गोपाळ कृष्ण गोखले
Gopal Krishna Gokhale
महात्मा जोतिराव फुले
Mahatma Jyotirao Phule
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
Dr. B. R. Ambedkar
योग्य उत्तर पर्याय (A) वि. रा. शिंदे आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे (कर्मवीर वि. रा. शिंदे) यांनी १८ ऑक्टोबर १९०६ रोजी मुंबईत 'डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन' (Depressed Classes Mission) ची स्थापना केली.
२. अस्पृश्य समाजातील मुलांसाठी मोफत शाळा, वसतिगृहे, औद्योगिक संस्था सुरू करून त्यांना शिक्षणाच्या प्रवाहात आणणे हे या संस्थेचे मुख्य ध्येय होते.
The correct answer is Option (A) Maharshi Vitthal Ramji Shinde.
Detailed Explanation:
1. Maharshi Vitthal Ramji Shinde founded the 'Depressed Classes Mission' in Bombay on 18 October 1906.
2. The mission established schools, vocational training centers, and boarding hostels to uplift and educate the marginalized untouchable communities.
पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या राष्ट्रीय काँग्रेसच्या 'लाहोर अधिवेशन' (1929) मध्ये कोणता ऐतिहासिक ठराव एकमुखाने मंजूर करण्यात आला?
Which historic resolution was unanimously adopted at the Lahore Session (1929) of the Indian National Congress chaired by Jawaharlal Nehru?
स्वराज्य (Home Rule)
Swaraj (Home Rule)
वसाहतीचे स्वराज्य (Dominion Status)
Dominion Status
पूर्ण स्वराज्य (Complete Independence)
Purna Swaraj (Complete Independence)
असहकार (Non-Cooperation)
Non-Cooperation
योग्य उत्तर पर्याय (C) पूर्ण स्वराज्य आहे.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१. डिसेंबर १९२९ मध्ये लाहोर येथे रावी नदीच्या तीरावर पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या अध्यक्षतेखाली काँग्रेसचे ऐतिहासिक अधिवेशन भरले.
२. या अधिवेशनात काँग्रेसने 'वसाहतीचे स्वराज्य' (Dominion Status) चे ध्येय सोडून 'पूर्ण स्वराज्य' (Purna Swaraj - संपूर्ण स्वातंत्र्य) हा आपला अंतिम उद्देश घोषित केला.
३. तसेच २६ जानेवारी १९३० हा दिवस पहिला 'स्वातंत्र्य दिन' म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.
The correct answer is Option (C) Purna Swaraj (Complete Independence).
Detailed Explanation:
1. In December 1929, the Indian National Congress met on the banks of the Ravi River in Lahore under the presidency of Jawaharlal Nehru.
2. The session formally promulgated the historic declaration of 'Purna Swaraj' (Complete Independence) as the national goal, discarding dominion status demands.
3. It resolved to observe 26 January 1930 as Independence Day.