खालीलपैकी कोणते सर्वोच्च न्यायालयाच्या 'प्रारंभिक अधिकार' क्षेत्रात समाविष्ट आहेत ?
(a) भारत सरकार आणि एक किंवा अधिक राज्ये यांच्यातील विवाद.
(b) दोन किंवा अधिक राज्यांमधील विवाद.
(c) संसदेच्या कोणत्याही सभागृहाच्या निवडणूकीसंबंधातील विवाद.
(d) आंतर-राज्य पाणी विवाद.
खालीलपैकी कोणते सर्वोच्च न्यायालयाच्या 'प्रारंभिक अधिकार' क्षेत्रात समाविष्ट आहेत ?
(a) भारत सरकार आणि एक किंवा अधिक राज्ये यांच्यातील विवाद.
(b) दोन किंवा अधिक राज्यांमधील विवाद.
(c) संसदेच्या कोणत्याही सभागृहाच्या निवडणूकीसंबंधातील विवाद.
(d) आंतर-राज्य पाणी विवाद.
Which of the following are included in the 'Original Jurisdiction' of Supreme Court?
(a) A dispute between the Government of India and one or more states.
(b) A dispute between two or more states.
(c) A dispute regarding elections to either House of Parliament.
(d) A interstate water dispute.
योग्य उत्तर पर्याय १ (A) ((a), (b)) आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे (Key Points):
• अनुच्छेद १३१ - सर्वोच्च न्यायालयाचे मूळ/प्रारंभिक अधिकारक्षेत्र:
• अनुच्छेद 131 अन्वये सर्वोच्च न्यायालयास संघराज्यीय वादांमध्ये अनन्य मूळ अधिकारक्षेत्र प्राप्त आहे:
• (a) भारत सरकार आणि एक किंवा अधिक राज्ये यांमधील वाद.
• (b) दोन किंवा अधिक राज्यांमधील आपापसातील कायदेशीर वाद.
• प्रारंभिक अधिकारक्षेत्रात न येणाऱ्या बाबी:
• संसदेच्या निवडणुकांबाबतचे वाद: लोकप्रतिनिधी कायदा १९५१ नुसार निवडणूक याचिका सर्वप्रथम उच्च न्यायालयात दाखल करावी लागते (ते सर्वोच्च न्यायालयाचे मूळ अधिकारक्षेत्र नाही).
• आंतरराज्य पाणी विवाद: अनुच्छेद 262(2) अन्वये संसदेने कायद्याद्वारे आंतरराज्य पाणी तंट्यांमधून सर्वोच्च न्यायालयाचे अधिकारक्षेत्र वगळले आहे (यासाठी स्वतंत्र लवाद स्थापन होतो).
• महत्त्वाची टीप: कलम १३१ नुसार केंद्र-राज्य व आंतरराज्य वाद हे सर्वोच्च न्यायालयाच्या मूळ अधिकारक्षेत्रात येतात; पाणी तंटे व निवडणुका यात येत नाहीत.
The correct answer is Option A ((a), (b)).
Key Points:
• Original Jurisdiction under Article 131:
• Under Article 131, the Supreme Court has exclusive original jurisdiction in federal disputes involving a question of legal right:
• 1. Between the Government of India and one or more States.
• 2. Between the Government of India and any State(s) on one side and one or more other States on the other.
• 3. Between two or more States.
• Exclusions from Original Jurisdiction:
• Election Disputes of Parliament: Under the Representation of the People Act, 1951, election petitions lie before the High Court first, with appeal to the Supreme Court (not original jurisdiction).
• Inter-State Water Disputes: Article 262(2) empowers Parliament by law to exclude the jurisdiction of the Supreme Court and other courts from inter-State river water disputes (handled under the Inter-State River Water Disputes Act, 1956).
• Key Takeaway: Article 131 covers Centre-State and Inter-State disputes; water disputes (Art 262) and MP/MLA elections are excluded.
या परीक्षेचे सर्व ५०,०००+ प्रश्न व मागील पेपर्स ॲपमध्ये मोफत सोडवा!
घटकनिहाय सराव टेस्ट्स, ऑल-महाराष्ट्र रँक आणि संपूर्ण स्पष्टीकरणासह सराव.
या प्रश्नाचा समावेश असलेल्या 'घटनात्मक संस्था व आयोग (Constitutional Bodies: ECI, UPSC, MPSC, Finance Commission & CAG)' या घटकावरील संपूर्ण सिद्धांत, महत्त्वाचे नियम व ट्रिक्स वाचा:
केंद्रीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४), UPSC व MPSC (कलम ३१५ ते ३२३) आणि केंद्रीय वित्त आयोग (कलम २८०): रचना व कार्ये
ज्या संस्थांची व आयोगांची तरतूद भारतीय राज्यघटनेच्या मूळ कलमांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेली असते, त्यांना 'घटनात्मक संस्था...
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG - कलम १४८), महान्यायवादी (कलम ७६), महाधिवक्ता (कलम १६५) व राष्ट्रीय आयोग (NCSC - कलम ३३८, NCST - कलम ३३८A, NCBC - कलम ३३८B)
भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) हे देशाच्या संपूर्ण वित्तीय व्यवस्थेचे (केंद्र व राज्य पातळीवर) सर्वोच्च नियंत्र...
निवडणूक कायदे व मतदारसंघ परिसीमन: RPA १९५० व १९५१ कायदे, परिसीमन आयोग, NOTA व निवडणूक सुधारणा
भारतातील निवडणूक कायद्यांचे संपूर्ण विश्लेषण: लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५० (RPA 1950), लोकप्रतिनिधित्व कायदा १९५१ (RPA 195...
केंद्र-राज्य वित्तीय संबंध व निधी: वित्त आयोग (कलम २८०), GST परिषद (कलम २७९A), संचित, सार्वजनिक व आकस्मिकता निधी
केंद्र-राज्य वित्तीय संघराज्य रचनेचे सखोल विश्लेषण: कलम २८० केंद्रीय वित्त आयोग (१५ वा व १६ वा वित्त आयोग), कलम २७९A GST...
🎯 या परीक्षेची संपूर्ण टेस्ट सिरीज
सर्व सराव पेपर्स, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका व सविस्तर विश्लेषणासह सोडवा
भारतीय राज्यघटनेमधील काही कलमे बदलण्यासाठी किमान निम्म्या रा...
खालीलपैकी कोणती जोडी बरोबर जुळते ?
हा प्रश्न मित्रांसोबत शेअर करा
WhatsApp किंवा Telegram वर चर्चा करा किंवा लिंक कॉपी करा
📑 MPSC Rajyaseva Mains P2 2016 Official Question Paper इतर प्रश्न (More from this Paper)
संपूर्ण टेस्ट सिरीज जॉईन करा ➔2004 मध्ये हिंदिमहासागरात आलेल्या प्रलयंकारी सुनामी लाटांमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात फार मोठया प्रमाणात जीवित व वित्तहानी झाली ?
खालीलपैकी कोण राष्ट्रीय आपत्ती प्राधिकरणाचे प्रमुख आहेत ?
योग्य जोडया लावा :
यादी I
a. मुंबई - आग (मंत्रालय)
b. पुणे - बॉम्बस्फोट
c. गुजरात - महापूर
d. किल्लारी - भूकंप
यादी II
I. ऑगस्ट, 2005
II. सप्टेंबर, 1993
III. जून, 2012
IV. फेब्रुवारी, 2011
योग्य पर्याय निवडा : अ ब क ड
उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या खालील नमूद वैशिष्टयांमधून योग्य पर्याय निवडा :
अ. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी उबदार हवा असते.
ब. उष्ण कटिबंधीय आवर्ताच्या केंद्रस्थानी ढग नसतात.
क. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात दाबाचा उतार सौम्य असतो.
ड. उष्ण कटिबंधीय आवर्तात सरासरी 50 ते 100 सेमी पाऊस पडतो.
योग्य पर्याय निवडा :
योग्य जोडया लावा :
यादी I (भूकंपठिकाण)
a. लातूर, उस्मानाबाद
b. चांबोली
c. भूज
d. उत्तरकाशी
यादी II (तारीख व वर्ष)
I. 26 जानेवारी 2001
II. 20 ऑक्टोबर 1991
III. 30 सप्टेंबर 1993
IV. 29 मार्च 1999
अ ब क ड
योग्य पर्याय निवडा :
पुढीलपैकी जैवतंत्रज्ञानाच्या वापराचे/ची उदाहरण/उदाहरणे कोणती/ते ?
अ. दुधाचे दही बनणे
ब. बेकर यीस्ट घालून भात आंबवणे
क. विषाणूच्या जनुकाचे जीवाणूत रोपण करणे
ड. रोगाचा इलाज करण्यासाठी माणसात निरोगी जनुकाचे रोपण
योग्य पर्याय निवडा :
📚 भारतीय राज्यघटना (Indian Polity) इतर मागील वर्षांचे प्रश्न (Related PYQs)
सर्व पहा ➔Choose the correct question tag to fill in the blank.
I am the happiest man in my town, ________?
A hardware or software device that is able to modify data according to instructions is called a ________.
Choose the correct word from the following:
After the word, four meanings are given. Choose the correct alternative from the following:
Directory
Choose the correct meaning from the following:
'to dictate letters' mean
The underlined idiom in the following sentence means
People these days want to be rich overnight; naturally they try to earn money by hook or crook.
Which one of the following is closest to the opposite in meaning of the word, 'definite'?
